เกณฑ์ Net Zero TGO ฉบับปรับปรุงจะมีผล 1 ตุลาคม 2569 และกำลังย้ายจุดเน้นจากการประกาศเจตนารมณ์ไปสู่แผนลดที่พิสูจน์ได้. TGO ระบุเหตุผลว่าปรับให้สอดคล้องกับ SBTi และ ISO 14068-1: องค์กรต้องมีปีฐานครอบคลุม Scope 1–3 ตั้งเป้าทุก 5 ปี ลดจริงอย่างน้อย 90% ก่อนใช้ permanent removal หรือ removal credits กับส่วนที่เหลือ. สิ่งที่ยากขึ้นจึงไม่ใช่แค่ตัวเลข แต่คือข้อมูล value chain และการทำให้โครงการพลังงานแปลงเป็นผลลดการปล่อยที่ตรวจสอบได้. ข้อมูล ณ เดือนสิงหาคม 2569
เกณฑ์ Net Zero TGO เปลี่ยนจากเจตนารมณ์สู่การส่งมอบ
คำตอบสั้นคือทั้งมาตรฐานสากลและบทเรียนการใช้งานกำลังย้ำเรื่องเดียวกัน: คำกล่าวอ้างต้องวางบน baseline ที่ครบ แผนลดต่อเนื่อง และการลดจริงก่อนการชดเชย. TGO ระบุเองว่าเกณฑ์ฉบับกรกฎาคม 2569 ปรับเพื่อสอดคล้องกับ SBTi และ ISO 14068-1. ISO 14068-1 ให้ความสำคัญกับลำดับลดการปล่อยและเพิ่มการดูดกลับใน value chain ก่อน offsetting; ขณะที่ SBTi V2.0 เพิ่มเรื่อง transition plan การติดตามความก้าวหน้า และการจัดการ Scope 3. จึงเป็นการยกระดับความน่าเชื่อถือของการรับรอง ไม่ใช่กฎหมายใหม่หรือสิทธิอุดหนุนโซลาร์.
| ประเด็น | สิ่งที่เปลี่ยนและผลเชิงปฏิบัติ |
|---|---|
| ปีฐาน | ต้องมี Scope 1, Scope 2 และ Scope 3 ครบ จึงต้องเริ่มจากบัญชีก๊าซที่ครอบคลุม |
| แผนลด | ตั้งเป้าทุก 5 ปี และต้องไปถึง Net Zero ภายใน 2593 |
| ความเข้มของการลด | ยกเลิก 4.2% คงที่ต่อปี แต่ผลลดสะสม 5 ปีต้องไม่ต่ำกว่า ACA |
| ปลายทางการรับรอง | ลดอย่างน้อย 90% จากปีฐานก่อนใช้ permanent removal หรือ removal credits กับส่วนที่เหลือ |
| วันมีผล | 1 ตุลาคม 2569 |
การยืดหยุ่นวิธีลด ไม่ได้ทำให้เป้าหมายเบาลง
เกณฑ์ใหม่ยกเลิกอัตราลดคงที่ 4.2% ต่อปี และเปิดให้องค์กรใช้ Absolute Contraction Approach หรือกำหนดอัตราของตนเองได้ แต่ผลลดสะสมในรอบ 5 ปีต้องไม่น้อยกว่าเกณฑ์ ACA. พร้อมกันนั้น TGO กำหนดให้เป้าหมาย Net Zero ครอบคลุม Scope 1, 2 และ 3 แม้ Net Zero Pathway ระหว่างทางจะเลือกครอบคลุม Scope 1+2 หรือ Scope 1+2+3 ได้. ความยากจึงย้ายจากการทำตามเปอร์เซ็นต์รายปี ไปสู่การสร้างข้อมูล Scope 3 และแผนลงทุนที่ทำให้ผลรวมตลอด 5 ปีเดินตามเส้นทางได้จริง.
ไทยมีผู้แสดงเจตนารมณ์มากกว่าผู้ถึงปลายทาง
หน้า Net Zero ระดับองค์กรของ TGO ที่ตรวจเมื่อ 28 สิงหาคม 2569 แสดง 94 รายการในขั้นยื่นเอกสารแสดงเจตนารมณ์; ส่วนหน้ารายชื่อ มุ่งสู่ Net Zero Pathway แสดง 34 รายการ. ในการตรวจฐานข้อมูลสาธารณะครั้งนี้ยังไม่พบรายชื่อที่แสดงในขั้น Net Zero จึงเห็นช่องว่างระหว่าง “ตั้งใจ” กับ “พิสูจน์ผล”. นี่เป็นผลจากรายการสาธารณะที่ตรวจพบ ไม่ใช่คำยืนยันจาก TGO ว่าไม่มีองค์กรใดผ่านการรับรองในทุกฐานข้อมูลหรือทุกเวลา.
องค์กรที่ประกาศแล้วต้อง rebaseline ไม่ใช่เริ่มใหม่
องค์กรที่ยื่นเจตนารมณ์หรืออยู่ใน Pathway ไม่ได้ถูกประกาศว่าต้องเริ่มใหม่จากศูนย์ในสรุปที่ TGO เปิดเผย แต่ควรทำ gap assessment ทันที: ปีฐานเดิมครอบคลุม Scope 1–3 หรือไม่, แผน 5 ปีมีผลลดสะสมถึงเกณฑ์ ACA หรือไม่, และผลลดวัดและทวนสอบได้หรือไม่. อย่าแปลงเจตนารมณ์เป็นคำอ้างว่า “ผ่าน Net Zero” เพราะการรับรองปลายทางยังต้องลดอย่างน้อย 90% และจัดการ emissions คงเหลือตามเกณฑ์. รายละเอียดการเปลี่ยนผ่านของแต่ละใบสมัครควรยืนยันกับ TGO โดยตรง.
ผู้เข้าร่วมใหม่ควรเริ่มข้อมูล Scope 3 ก่อนซื้อเครดิต
องค์กรใหม่ควรตั้ง CFO ที่ครอบคลุม Scope 1–3 เลือกปีฐานที่เป็นตัวแทนการดำเนินงาน แล้วจึงเรียงมาตรการลดเป็นแผน 5 ปี. GHG Protocol นิยาม Scope 1 เป็นการปล่อยจากแหล่งที่องค์กรเป็นเจ้าของหรือควบคุม, Scope 2 คือพลังงานที่ซื้อ, และ Scope 3 คือการปล่อยทางอ้อมอื่นใน value chain. การซื้อเครดิตตั้งแต่ต้นอาจช่วยเรื่องการชดเชยบางประเภท แต่ไม่แทนข้อมูลและมาตรการลดที่เกณฑ์ปลายทางต้องการ.
Solar ลด Scope 2 โดยตรง; Scope 1–3 ต้องดูกรณี
Solar Rooftop ที่ใช้ไฟแทนไฟฟ้าซื้อจากกริดโดยทั่วไปช่วยลด Scope 2 เพราะลดการใช้ purchased electricity. มันจะลด Scope 1 ได้เมื่อไฟโซลาร์ไปแทนการเผาไหม้เชื้อเพลิงที่องค์กรควบคุม เช่น ลดการเดิน diesel generator หรือรองรับการเปลี่ยนอุปกรณ์จากเชื้อเพลิงเป็นไฟฟ้า; ต้องพิสูจน์การใช้เชื้อเพลิงที่ลดลง ไม่ใช่นับจาก kWp ที่ติดตั้ง. สำหรับ Scope 3 ผลทางตรงของโซลาร์ในพื้นที่องค์กรมีจำกัด: การลดไฟซื้ออาจลดรายการเชื้อเพลิงต้นน้ำและ T&D losses ในหมวดพลังงาน แต่แผงและอุปกรณ์เองเป็น capital goods ที่เพิ่ม Scope 3 ในปีจัดซื้อ. ผลที่มีน้ำหนักกว่ามักมาจากการให้ supplier ลดการปล่อยของตน เพราะ Scope 1–2 ของ supplier เป็นส่วนหนึ่งของ Scope 3 ของผู้ซื้อ.
สรุปเชิงวิศวกรรม
เกณฑ์ใหม่ของ TGO ไม่ได้ทำให้ Net Zero “ง่ายขึ้น” หรือ “ยากขึ้น” ด้วยตัวเลขเดียว: ให้ความยืดหยุ่นในเส้นทาง แต่ยกระดับภาระข้อมูลและความน่าเชื่อถือของผลลัพธ์. สำหรับองค์กรที่เริ่มแล้ว ให้ปิดช่องว่าง baseline–Scope 3–แผน 5 ปี; สำหรับผู้เริ่มใหม่ ให้สร้างบัญชีและโครงการลดจริงก่อนคิดถึง removal. Solar เป็นเครื่องมือสำคัญของ Scope 2 และอาจช่วย Scope 1 หรือ Scope 3 ในบริบทเฉพาะ แต่ไม่ใช่ทางลัดแทน value-chain decarbonization.
อ้างอิง
- สรุปไฮไลท์ 6 ประเด็นสำคัญ: TGO อัปเดตเกณฑ์การรับรอง Net Zero ฉบับใหม่ — องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) (ปรับปรุง 4 สิงหาคม 2569) — เข้าถึงเมื่อ 28 สิงหาคม 2569
- รายชื่อบริษัทและองค์กรที่ขอการรับรอง: Net Zero ระดับองค์กร — องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) — เข้าถึงเมื่อ 28 สิงหาคม 2569
- รายชื่อมุ่งสู่ Net Zero Pathway — องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) — เข้าถึงเมื่อ 28 สิงหาคม 2569
- ISO 14068-1:2023 — Climate change management: Transition to net zero — International Organization for Standardization (30 พฤศจิกายน 2566) — เข้าถึงเมื่อ 28 สิงหาคม 2569
- Corporate Net-Zero Standard V2.0: Main Changes Document — Science Based Targets initiative (มิถุนายน 2569) — เข้าถึงเมื่อ 28 สิงหาคม 2569
- Corporate Standard FAQ: definitions of Scope 1, 2 and 3 — GHG Protocol — เข้าถึงเมื่อ 28 สิงหาคม 2569
