IEA PVPS ประเมินว่า PV โลกเกือบ 3 TW ณ สิ้นปี 2025 หลังติดตั้งใหม่ราว 698 GW ในปีเดียว ตัวเลขนี้ไม่ได้แปลว่าแบตเตอรี่ต้องถูกติดตั้งคู่แผงทุกโครงการ แต่แปลว่า กริดและแบตเตอรี่ ต้องถูกจัดการเป็นระบบมากขึ้น: พยากรณ์ให้แม่นขึ้น ควบคุมและจ่ายไฟให้ละเอียดขึ้น ใช้โหลดที่ขยับเวลาได้ เสริมโครงข่าย และใช้ BESS ในบทบาทที่วัดผลได้ ข้อมูล ณ เดือนสิงหาคม 2569
เกือบ 3 TW คือจุดเปลี่ยนสู่การใช้ไฟกับกริด
รายงาน Snapshot 2026 ของ IEA PVPS ระบุว่า PV สะสมทั่วโลกเพิ่มจาก 2.3 TW ในปี 2024 เป็นเกือบ 3 TW ในปี 2025 และผลิตไฟฟ้าคิดเป็นมากกว่า 10% ของความต้องการไฟฟ้าโลก จุดเปลี่ยนจึงไม่ใช่แค่การเพิ่มแผง แต่คือการทำให้ไฟจากแผงเชื่อมต่อ ควบคุม และถูกใช้กับกริดได้อย่างมั่นคง แม้กำลังผลิตจะพุ่งขึ้นช่วงกลางวัน ลดลงเร็วช่วงเย็น และเปลี่ยนตามเมฆในระดับพื้นที่
ดังนั้นคำถามเชิงวิศวกรรมไม่ใช่ “ติดตั้งแผงได้กี่เมกะวัตต์” เพียงอย่างเดียว แต่คือระบบจะเห็นกำลังผลิตนั้นเร็วพอหรือไม่ มีความยืดหยุ่นพอจะตาม net load หรือไม่ และจุดเชื่อมต่อรับกำลังย้อนกลับได้เท่าใด ถ้าตอบสามคำถามนี้ไม่ได้ การเพิ่ม nameplate ของ PV อาจเปลี่ยนจากไฟฟ้าต้นทุนต่ำเป็นการตัดกำลังผลิตหรือความแออัดของโครงข่าย
กริดและแบตเตอรี่ต้องทำงานร่วมกัน
IEA Electricity 2026 อธิบายว่า BESS ช่วยสมดุลระบบและบริการโครงข่ายได้รวดเร็ว ช่วยเลื่อนพลังงานหมุนเวียนไปยังช่วงที่ต้องการสูง และช่วยลดหรือเลื่อนการขยายโครงข่ายบางส่วนได้ นี่คือเหตุผลที่ BESS มีคุณค่ามากกว่าแค่เก็บไฟจากแผงไว้ใช้กลางคืน: ในระบบที่มีกติกาเหมาะสม มันอาจให้ทั้งกำลังสำรอง การตอบสนองความถี่ และการบรรเทาความแออัดของจุดเชื่อมต่อเดียวกัน
แต่ BESS ไม่ใช่ยาวิเศษสำหรับทุกข้อจำกัด แบตเตอรี่แก้ความต่างของเวลาระหว่างการผลิตกับการใช้ได้ดีในช่วงสั้น แต่ไม่ทำให้สายส่งที่กำลังรับไม่พอมีความสามารถเพิ่มขึ้นอย่างถาวร และไม่ได้แทนการพยากรณ์หรือการควบคุม inverter เมื่อกำลังผลิตจาก rooftop กระจายตัวมากขึ้น สำหรับหลักเลือกสถาปัตยกรรมระบบ ดู DC coupling กับ AC coupling และ ระบบแบตเตอรี่ LV กับ HV
| โจทย์ของระบบไฟฟ้า | เครื่องมือหลัก | สิ่งที่แบตเตอรี่ทำได้ |
|---|---|---|
| เมฆและ PV เปลี่ยนเร็ว | พยากรณ์ใกล้เวลาจริง การสั่งเดินเครื่อง | ตอบสนองกำลังเร็วและรักษาสมดุลระยะสั้น |
| ไฟล้นช่วงกลางวัน | โหลดตอบสนอง ราคาและการควบคุม PV | เลื่อนพลังงานไปช่วงเย็นภายในระยะเวลาที่ออกแบบ |
| สายหรือหม้อแปลงแออัด | เสริมโครงข่ายและบริหารจุดเชื่อมต่อ | ลด peak เฉพาะจุดหรือเลื่อนการลงทุนบางส่วน |
| ความมั่นคงเมื่อ inverter มากขึ้น | grid code และบริการระบบ | ให้บริการจาก inverter หากข้อกำหนดและสัญญารองรับ |
ไทยควรเริ่มจากกติกาความยืดหยุ่น ไม่ใช่โควตาแบตเตอรี่
ในรายงาน Integrating Solar and Wind in Southeast Asia IEA จัดไทยไว้ในกลุ่มประเทศที่ควรพัฒนากลไกจัดหาความยืดหยุ่น เปิดทางให้ทรัพยากรหลายประเภทลงทุน เสริมโครงข่าย และปรับการวางแผนระบบ ข้อเสนอเชิงลำดับจึงควรเริ่มจากข้อมูลและสัญญาณ: มองเห็นกำลังผลิตแบบกระจาย พยากรณ์ละเอียดขึ้น สั่งจ่ายไฟใกล้เวลาจริง และให้ค่าตอบแทนแก่ทรัพยากรที่ช่วยระบบได้จริง
สำหรับเจ้าของโรงงานและ EPC ความหมายระยะสั้นคืออย่าซื้อ BESS เพียงเพราะเห็นตัวเลข PV โลก ให้แยก use case ออกก่อนว่าเป็นการลด demand charge, สำรองไฟ, เพิ่ม self-consumption, แก้ข้อจำกัดจุดเชื่อมต่อ หรือเตรียมร่วมบริการระบบ แต่ละกรณีต้องใช้ขนาดกำลัง (kW) ระยะเวลากักเก็บ (kWh) การควบคุม และสัญญาที่ต่างกัน อ่านกรอบตัดสินใจสำหรับผู้ใช้ไฟได้ที่ แบตเตอรี่โซลาร์คุ้มค่าหรือยัง
ระบบไฟฟ้าที่เชื่อถือได้ใช้หลายเครื่องมือพร้อมกัน
รายงาน Firm Power Generation 2026 ของ IEA PVPS ชี้ว่าระบบที่มี PV และลมสูงสร้างไฟฟ้าที่เชื่อถือได้ตลอดปีได้จากการผสมทรัพยากร การใช้ storage ระยะสั้น การยอมให้มี curtailment อย่างควบคุมได้ การตอบสนองด้านโหลด และแหล่งจ่ายที่สั่งเดินได้ในบางช่วง ข้อสรุปที่มีประโยชน์ต่อไทยคืออย่าตั้งโจทย์ให้เทคโนโลยีชิ้นเดียวชนะทุกปัญหา เพราะต้นทุนต่ำสุดของทั้งระบบมักมาจากพอร์ตโฟลิโอที่จัดบทบาทถูกต้อง
สรุปเชิงวิศวกรรม
PV โลกเกือบ 3 TW เป็นสัญญาณว่าการแข่งขันระยะถัดไปอยู่ที่การใช้ไฟฟ้าจากแผงให้เกิดประโยชน์กับระบบมากที่สุด ไม่ใช่การเพิ่มกำลังติดตั้งอย่างเดียว BESS จะสำคัญขึ้นเมื่อได้รับโจทย์และค่าตอบแทนที่ชัด แต่กริดสมัยใหม่ยังต้องมีการพยากรณ์ การควบคุม inverter โหลดตอบสนอง การเสริมโครงข่าย และกติกาที่ให้ราคากับความยืดหยุ่น ก่อนลงทุนหรือออกแบบโครงการในไทย ควรตรวจประกาศล่าสุดจาก กกพ. กฟผ. PEA และ MEA สำหรับข้อกำหนดที่มีผลจริง
อ้างอิง
- Snapshot 2026 — IEA PVPS Task 1 (เมษายน 2569) — เข้าถึงเมื่อ 19 ส.ค. 2569
- Integrating Solar and Wind in Southeast Asia — International Energy Agency (2568) — เข้าถึงเมื่อ 19 ส.ค. 2569
- Electricity 2026: Flexibility — International Energy Agency (กุมภาพันธ์ 2569) — เข้าถึงเมื่อ 19 ส.ค. 2569
- Firm Power Generation 2026 — IEA PVPS Task 16 (กุมภาพันธ์ 2569) — เข้าถึงเมื่อ 19 ส.ค. 2569
