หลายประเทศใช้ระบบ Net Metering ซึ่งไฟที่คุณส่งคืนกริดจะถูกนำไปหักลบกับไฟที่คุณใช้แบบหน่วยต่อหน่วย เท่ากับขายคืนได้ในราคาเดียวกับที่ซื้อ แต่ประเทศไทยไม่ได้ใช้ระบบนั้น ไทยใช้ระบบ Net Billing ซึ่งไฟส่วนเกินถูกรับซื้อในอัตราที่กำหนดไว้ต่างหาก เช่น 2.20 บาทต่อหน่วยในโครงการโซลาร์ภาคประชาชน ขณะที่ค่าไฟที่คุณซื้อกลับมาใช้สูงกว่านั้นหลายเท่า ความต่างนี้ไม่ใช่เรื่องเทคนิคปลีกย่อย แต่เปลี่ยนวิธีออกแบบระบบทั้งหมด เพราะภายใต้ Net Billing ทุกหน่วยที่ใช้เองมีค่าเท่ากับค่าไฟเต็ม แต่ทุกหน่วยที่ขายคืนมีค่าเพียงอัตรารับซื้อ ระบบที่ออกแบบมาเพื่อ “ผลิตเยอะไว้ขาย” จึงแพ้ระบบที่ออกแบบมาให้ “ตรงกับการใช้ไฟของบ้าน”
Net Metering กับ Net Billing ต่างกันตรงไหน
ความต่างอยู่ที่วิธีคิดมูลค่าของไฟที่ส่งคืนกริด
| ประเด็น | Net Metering | Net Billing (ไทย) |
|---|---|---|
| ไฟที่ส่งคืนกริด | หักลบหน่วยต่อหน่วยกับไฟที่ใช้ | รับซื้อในอัตราที่กำหนดต่างหาก |
| มูลค่าไฟส่วนเกิน | เท่ากับราคาค่าไฟที่ซื้อ | เท่ากับอัตรารับซื้อ (เช่น 2.20 บาท) |
| แรงจูงใจในการออกแบบ | ผลิตเท่าไรก็คุ้ม | ใช้เองให้มากที่สุดจึงคุ้ม |
| บทบาทของแบตเตอรี่ | ไม่จำเป็นมาก | เพิ่มความคุ้มค่าอย่างชัดเจน |
ไทยอยู่ตรงไหน และอัตราปัจจุบันคือเท่าไร
ประเทศไทยรับซื้อไฟส่วนเกินจากโซลาร์บ้านผ่านโครงการโซลาร์ภาคประชาชน ในอัตรา 2.20 บาทต่อหน่วย สัญญา 10 ปี ซึ่งเป็นอัตรารับซื้อที่กำหนดไว้ ไม่ได้ผูกกับราคาค่าไฟที่ผู้ใช้จ่าย จึงเป็นระบบ Net Billing ชัดเจน ค่าไฟฟ้าที่ครัวเรือนซื้อจากการไฟฟ้าประกอบด้วยค่าพลังงานตามหน่วย บวกค่า Ft และภาษี ซึ่งรวมแล้วสูงกว่า 2.20 บาทต่อหน่วยอยู่หลายเท่า นี่คือเหตุผลที่ไฟใช้เองกับไฟขายคืนมีมูลค่าต่างกันมาก
ทำไมระบบ Net Billing ถึงให้ค่าไฟขายคืนต่ำกว่า
เหตุผลเชิงหลักการอยู่ที่โครงสร้างต้นทุนของระบบไฟฟ้า ราคาค่าไฟที่ครัวเรือนจ่ายไม่ได้มีแต่ค่าพลังงาน แต่รวมถึงต้นทุนของระบบสายส่ง ระบบจำหน่าย และการรักษาเสถียรภาพของกริดด้วย หากรับซื้อไฟส่วนเกินในราคาเท่ากับค่าไฟขายปลีกแบบ Net Metering เต็มรูป ต้นทุนโครงสร้างพื้นฐานเหล่านั้นส่วนหนึ่งจะถูกผลักไปยังผู้ใช้ไฟที่ไม่ได้ติดโซลาร์ ระบบ Net Billing ที่แยกอัตรารับซื้อออกจากราคาขายปลีกจึงเป็นกลไกที่ลดการผลักภาระข้ามกลุ่มผู้ใช้ไฟ ทั้งนี้รายละเอียดของอัตราและนโยบายเป็นไปตามที่คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติและ กกพ. กำหนดในแต่ละช่วง
ส่วนต่างนี้เปลี่ยนการออกแบบระบบอย่างไร
เมื่อไฟใช้เองมีค่ามากกว่าไฟขายคืนหลายเท่า หลักการออกแบบที่คุ้มที่สุดคือจับคู่ขนาดระบบกับการใช้ไฟจริงของบ้าน ไม่ใช่ติดใหญ่ที่สุดเท่าที่หลังคารับได้ ระบบควรมีขนาดที่พลังงานส่วนใหญ่ถูกใช้ภายในบ้านในช่วงกลางวัน ส่วนที่เหลือค่อยขายคืน การประเมินการใช้ไฟรายชั่วโมงและออกแบบให้ตรงกับโหลดจึงสำคัญกว่าการไล่ตามกำลังติดตั้งสูงสุด ลองประเมินความคุ้มค่าของบ้านคุณได้จากเครื่องคำนวณความคุ้มค่า
แล้วแบตเตอรี่เข้ามาตรงไหน
ระบบ Net Billing คือเหตุผลที่แบตเตอรี่มีบทบาทมากขึ้นในบ้านไทย แบตเตอรี่ช่วยให้คุณเก็บไฟที่ผลิตเกินตอนกลางวันไว้ใช้ตอนหัวค่ำ ซึ่งเท่ากับ “ขายไฟให้ตัวเอง” ที่ราคาค่าไฟเต็ม แทนที่จะขายคืนกริดในอัตรารับซื้อที่ต่ำกว่า ความคุ้มค่าของแบตเตอรี่จึงขึ้นอยู่กับส่วนต่างระหว่างราคาค่าไฟกับอัตรารับซื้อ และพฤติกรรมการใช้ไฟของแต่ละบ้านโดยตรง อ่านต่อว่าแบตเตอรี่โซลาร์คุ้มค่าหรือยัง
สรุปเชิงวิศวกรรม
ประเทศไทยใช้ระบบ Net Billing ไม่ใช่ Net Metering ไฟส่วนเกินถูกรับซื้อในอัตราที่กำหนด (2.20 บาทต่อหน่วยในโครงการโซลาร์ภาคประชาชน) ซึ่งต่ำกว่าราคาค่าไฟที่ซื้อหลายเท่า ผลคือมูลค่าที่แท้จริงของโซลาร์อยู่ที่การใช้ไฟเอง ไม่ใช่การขายคืน หลักการออกแบบที่ถูกต้องคือจับคู่ขนาดระบบกับการใช้ไฟของบ้าน และพิจารณาแบตเตอรี่เมื่อต้องการเลื่อนการใช้พลังงานไปช่วงที่ไม่มีแดด เข้าใจจุดนี้ตั้งแต่ต้นคือกุญแจที่ทำให้การลงทุนคุ้มค่าจริง
ข้อมูล ณ เดือนกรกฎาคม 2569 · อัตรารับซื้อและนโยบายอาจเปลี่ยนแปลงตามประกาศของคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติและ กกพ. ควรตรวจสอบอัตราล่าสุดก่อนตัดสินใจลงทุน
อ้างอิง
- ประกาศคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน เรื่อง ประกาศเชิญชวนการรับซื้อไฟฟ้าโครงการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ที่ติดตั้งบนหลังคา สำหรับภาคประชาชน ประเภทบ้านอยู่อาศัย พ.ศ. 2569. เข้าถึงเมื่อ 17 กรกฎาคม 2569
- สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) — โครงสร้างอัตราค่าไฟฟ้าและการรับซื้อไฟฟ้าโซลาร์ภาคประชาชน (erc.or.th). เข้าถึงเมื่อ 17 กรกฎาคม 2569
คำถามที่พบบ่อย
ประเทศไทยใช้ Net Metering หรือ Net Billing
ไทยใช้ Net Billing ไฟส่วนเกินถูกรับซื้อในอัตราที่กำหนด (2.20 บาทต่อหน่วยในโครงการโซลาร์ภาคประชาชน) ไม่ได้หักลบหน่วยต่อหน่วยกับไฟที่ใช้
Net Metering ต่างจาก Net Billing อย่างไร
Net Metering หักลบไฟที่ส่งคืนกับไฟที่ใช้แบบหน่วยต่อหน่วย มูลค่าเท่าราคาซื้อ ส่วน Net Billing รับซื้อไฟส่วนเกินในอัตราที่กำหนดต่างหาก ซึ่งต่ำกว่าราคาซื้อ
ทำไมขายไฟคืนได้ราคาต่ำกว่าค่าไฟที่ซื้อ
เพราะราคาค่าไฟรวมต้นทุนระบบสายส่งและการรักษาเสถียรภาพกริดด้วย การรับซื้อในอัตราแยกช่วยลดการผลักภาระไปยังผู้ใช้ไฟที่ไม่ได้ติดโซลาร์
ระบบ Net Billing ควรออกแบบโซลาร์อย่างไร
ออกแบบให้ขนาดระบบตรงกับการใช้ไฟจริงของบ้าน เน้นใช้ไฟที่ผลิตเองในช่วงกลางวัน ไม่ใช่ติดใหญ่ที่สุดเพื่อขายคืน
แบตเตอรี่คุ้มไหมในระบบ Net Billing
แบตเตอรี่ช่วยเก็บไฟกลางวันไว้ใช้ตอนหัวค่ำ เท่ากับใช้ไฟที่ราคาเต็มแทนการขายคืนที่ 2.20 บาท ความคุ้มขึ้นอยู่กับส่วนต่างราคาและพฤติกรรมการใช้ไฟ
