มุมเอียงแผงโซลาร์และทิศหลังคา ออกแบบให้ได้ผลผลิตสูงสุดจากหลังคาที่มีอยู่

ผลผลิตของโซลาร์รูฟท็อปถูกกำหนดโดยหลังคาเป็นหลัก ทั้งทิศที่หลังคาหัน รูปทรงและจำนวนด้าน มุมเอียงแผงโซลาร์ ที่ต้องวางตามระนาบหลังคา และพื้นที่ที่วางได้จริง ทั้งหมดนี้ถูกตัดสินไปแล้วตั้งแต่วันที่สร้างบ้าน และแก้ไม่ได้ในทางปฏิบัติ เพราะการรื้อหลังคาเพื่อโซลาร์ไม่เคยคุ้มกับหน่วยที่ได้เพิ่ม งานออกแบบที่ดีจึงไม่ใช่การไล่ตามค่าที่ดีที่สุดในตำรา แต่คือการดึงผลผลิตให้ได้มากที่สุดจากหลังคาที่มีอยู่ และความผิดพลาดที่แพงที่สุดในบทความนี้มีอยู่อย่างเดียว คือการยอมให้ระบบเล็กลงเพราะหลังคาด้านที่ดีที่สุดมีพื้นที่ไม่พอ ทั้งที่ด้านที่แย่ที่สุดในภาคใต้เสียผลผลิตเพียง 6.8%

ข้อมูล ณ เดือนกันยายน 2569 · ตัวเลขผลผลิตในบทความนี้มาจากแบบจำลอง ไม่ใช่ค่าที่วัดจากระบบจริง และแบบจำลองไม่ได้คิดการสูญเสียจากฝุ่นและเงาบัง · เปิดเผยส่วนได้เสีย: เราเป็นผู้รับเหมาติดตั้งโซลาร์รูฟท็อป

หลังคาเอียง 10 ถึง 20 องศา ไม่ต้องแก้มุมอะไรเลย

หลักที่ใช้อ่านทั้งบทความนี้มีข้อเดียว คือ หลังคาเป็นข้อจำกัด ไม่ใช่ตัวแปรที่ปรับได้ หน้าที่ของการออกแบบคือทำให้หลังคาที่มีอยู่ผลิตได้มากที่สุดเท่าที่มันจะทำได้ ไม่ใช่การพยายามดัดหลังคาให้เข้าหาค่าอุดมคติ เอาสภาพหลังคาของคุณมาเทียบกับสี่แถวข้างล่างนี้ แล้วอ่านคำตอบในช่องขวา ตัวเลขทั้งหมดอ้างจากงานวิจัยและแบบจำลองที่อธิบายไว้ในหัวข้อถัดไป ส่วนพื้นที่ที่ต้องใช้ต่อกำลังติดตั้งคือ 5 ถึง 7 ตารางเมตรต่อ kWp ตามที่ระบุไว้ใน การคำนวณขนาดระบบจากโหลดกลางวัน ซึ่งเป็นบทความที่ต้องอ่านก่อนบทความนี้ เพราะขนาดที่เหมาะกับบ้านคุณเป็นตัวตั้ง ส่วนหลังคาเป็นข้อจำกัด

หลังคาของคุณ	สิ่งที่ต้องทำ	เสียผลผลิตเท่าไร
ด้านเดียว เอียง 10–20 องศา พื้นที่พอ	วางตามหลังคา ไม่ต้องเสริมโครงปรับมุม	แทบไม่เสีย อยู่ในช่วงที่ผลผลิตราบแล้ว
หลายด้าน ด้านที่ดีที่สุดพื้นที่ไม่พอ	ใช้ด้านรองเพิ่มจนครบขนาดที่ต้องการ	เสียน้อยกว่าการลดขนาด ดูหัวข้อถัดไป
หลังคาแบน ต้องตั้งโครงเอง	ตั้งเอียงประมาณเท่าละติจูดของจังหวัด อย่าตั้งราบ	ราบที่สุดได้แสงสูงสุดในแบบจำลอง แต่สะสมฝุ่น
มีแต่ด้านที่หันไปทางทิศเหนือ	ยังติดได้ ไม่ใช่เหตุผลที่จะไม่ติด	6.8% ในภาคใต้ และมากกว่านั้นเมื่อขึ้นไปทางเหนือ

ถ้าคุณอยู่แถวแรก ก็จบตรงนี้ได้ หลังคากระเบื้องบ้านไทยส่วนใหญ่เอียงอยู่ในช่วงนั้นอยู่แล้ว ทางภาคเหนือช่วงนี้ขยับขึ้นได้ถึง 22 องศาตามตารางข้างล่าง และผู้ติดตั้งที่เสนอโครงเสริมเพื่อ “ปรับมุมให้เหมาะสม” บนหลังคาที่เอียงอยู่แล้ว กำลังขายของที่ให้ผลตอบแทนน้อยกว่าราคาของมันเอง ส่วนคนที่อยู่แถวสองต้องอ่านต่อ เพราะเป็นกรณีเดียวในสี่แถวนี้ที่มีการตัดสินใจจริงรออยู่ และเป็นกรณีที่ผู้ติดตั้งมักตัดสินใจแทนคุณโดยไม่บอก

ค่าปรับของทิศน้อยกว่าค่าปรับของการลดขนาดระบบ

นี่คือข้อสรุปที่ใช้ตัดสินใจได้จริง และเป็นเหตุผลว่าทำไมคำถามเรื่องทิศถึงไม่สำคัญเท่าที่คิด งานวิจัยระบบ 1 เมกะวัตต์บนหลังคามหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง ที่ละติจูด 7.81 องศาเหนือ จำลองการหันแผงทั้ง 8 ทิศด้วย PVsyst พบว่า หันทิศใต้ได้ 1,451 หน่วยต่อ kWp ต่อปี ส่วนทิศเหนือซึ่งแย่ที่สุดได้ 1,353 หน่วย ต่างกัน 6.8% นั่นคือช่องว่างระหว่างทิศที่ดีที่สุดกับทิศที่แย่ที่สุด ทิศที่เหลืออีกหกทิศอยู่ระหว่างกลาง

ตัวเลข 6.8% นี้มีขอบเขตที่ต้องบอกไว้ก่อนใช้ มันวัดที่ละติจูด 7.81 องศาเหนือ ซึ่งอยู่ทางใต้ของประเทศ ยิ่งละติจูดต่ำ ดวงอาทิตย์ยิ่งอยู่ใกล้แนวตั้งฉาก ทิศที่หันแผงจึงยิ่งมีผลน้อย ตามหลักการเดียวกัน บ้านที่เชียงรายซึ่งอยู่ที่ 19.9 องศาเหนือ ควรคาดว่าค่าปรับของหลังคาด้านเหนือจะ มากกว่า 6.8% ไม่ใช่เท่ากัน เราไม่มีผลจำลองแปดทิศของภาคเหนือมาให้ จึงบอกทิศทางได้แต่บอกตัวเลขไม่ได้ ให้ใช้ 6.8% เป็นค่าที่ดีที่สุดที่จะเป็นไปได้ ไม่ใช่ค่ากลางของทั้งประเทศ

ทีนี้เอา 6.8% ไปเทียบกับทางเลือกอีกทาง สมมติโหลดกลางวันของบ้านคุณต้องการระบบ 6 kWp แต่หลังคาด้านที่หันทิศใต้วางได้แค่ 4 kWp ถ้าเลือกวางเฉพาะด้านใต้ คุณเสียกำลังติดตั้งไป 2 kWp คิดเป็น 33% ของระบบ ถ้าเอา 2 kWp ที่เหลือไปวางด้านเหนือซึ่งแย่ที่สุด ส่วนนั้นผลิตได้น้อยลง 6.8% เท่ากับเสียไปเพียง 0.14 kWp เทียบเท่า หรือ 2.3% ของทั้งระบบ ตัวเลขสองตัวนี้ห่างกันเกือบสิบห้าเท่า และมันเป็นจริงกับหลังคาทุกหลังที่ด้านดีที่สุดมีพื้นที่ไม่พอ ข้อสรุปนี้ไม่ได้ขึ้นกับความแม่นของเลข 6.8% ด้วย ถึงค่าปรับของทิศจะเป็นสองเท่าของนั้นทางภาคเหนือ ข้อสรุปก็ไม่เปลี่ยน เพราะ 13.6% ของส่วนที่วางบนด้านรอง ก็ยังเป็นเพียง 4.5% ของทั้งระบบ เทียบกับ 33% ที่เสียจากการลดขนาด

ข้อควรระวังที่ต้องพูดพร้อมกัน คือเรื่องนี้ไม่ได้แปลว่ายิ่งใหญ่ยิ่งดี ภายใต้ระบบ Net Billing หน่วยที่คุ้มคือหน่วยที่ใช้เองตอนกลางวัน ขนาดที่ถูกต้องจึงมาจากโหลดกลางวันของบ้าน ไม่ใช่จากพื้นที่หลังคาที่ว่างอยู่ เหตุผลที่ควรใช้ด้านรองคือเพื่อไปให้ถึงขนาดที่โหลดกลางวันเรียกร้อง ไม่ใช่เพื่อถมหลังคาให้เต็ม พูดอีกอย่างคือ การใช้หลังคาให้คุ้มไม่ได้แปลว่าวางแผงทุกตารางเมตรที่ว่างอยู่ แต่แปลว่า อย่าให้ข้อจำกัดของหลังคาเป็นเหตุผลที่ระบบออกมาเล็กกว่าที่บ้านคุณต้องการ ถ้าโหลดกลางวันของคุณต้องการแค่ 4 kWp และหลังคาด้านใต้วางได้ 4 kWp พอดี ก็ไม่มีเหตุผลที่จะแตะด้านอื่นเลย

ถ้าต้องใช้ด้านรอง ให้เรียงลำดับตามตารางนี้

เมื่อตกลงว่าจะใช้ด้านรองแล้ว คำถามถัดไปคือด้านไหนก่อน งานวิจัยเดียวกันจำลองครบทั้งแปดทิศ ตัวเลขข้างล่างนี้เราอ่านจากแผนภูมิเชิงขั้วของงานนั้น จึงมีความละเอียดระดับหลักหน่วย ไม่ใช่ค่าที่พิมพ์ไว้เป็นตัวอักษร ยกเว้นทิศใต้กับทิศเหนือซึ่งระบุไว้ในเนื้อความโดยตรง

ทิศที่หันแผง	ผลผลิต หน่วย/kWp/ปี	เทียบกับทิศใต้
ใต้	1,451	ดีที่สุด
ตะวันตกเฉียงใต้	1,448	−0.2%
ตะวันออกเฉียงใต้	1,441	−0.7%
ตะวันตก	1,428	−1.6%
ตะวันออก	1,417	−2.3%
ตะวันตกเฉียงเหนือ	1,381	−4.8%
ตะวันออกเฉียงเหนือ	1,375	−5.2%
เหนือ	1,353	−6.8% แย่ที่สุด

สิ่งที่อ่านได้จากตารางนี้มีสามข้อ ข้อแรก ด้านที่หันไปทางทิศใต้ ตะวันตกเฉียงใต้ และตะวันออกเฉียงใต้ ถือว่าเท่ากันในทางปฏิบัติ ต่างกันไม่ถึง 1% ซึ่งน้อยกว่าความคลาดเคลื่อนจากฝุ่นบนหลังคาจริง ใครที่บอกว่าต้องหันใต้เป๊ะ ๆ เท่านั้นกำลังขายความแม่นยำที่วัดไม่ได้ ข้อสอง ด้านที่ควรปฏิเสธก่อนคือสองด้านเฉียงเหนือ ไม่ใช่ทิศตะวันออกหรือตะวันตก ข้อสาม ระหว่างตะวันออกกับตะวันตก ตะวันตกได้หน่วยมากกว่าเล็กน้อย คือ 1,428 เทียบกับ 1,417

แต่ข้อสามมีอีกครึ่งที่ต้องพูดพร้อมกัน เพราะงานวิจัยเดียวกันระบุไว้ในเนื้อความว่า Performance Ratio ต่ำที่สุดเมื่อหันไปทางทิศตะวันตก โดย Performance Ratio หรือ PR คือสัดส่วนของไฟที่ผลิตได้จริง เทียบกับไฟที่ควรผลิตได้ตามทฤษฎีจากแสงที่ตกกระทบ และสูงที่สุดเมื่อหันไปทางเหนือกับตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งเป็นการจัดอันดับที่กลับทางกับผลผลิตทั้งหมด งานวิจัยไม่ได้ระบุสาเหตุของ PR ที่ต่ำทางทิศตะวันตกไว้ ย่อหน้าถัดไปนี้เป็นคำอธิบายทางฟิสิกส์ของเราเอง อ่านสองอย่างนี้ด้วยกันแล้วได้ความหมายว่า ด้านตะวันตกรับแสงในช่วงบ่ายซึ่งเป็นช่วงที่แผงร้อนที่สุดของวัน จึงเปลี่ยนแสงเป็นไฟได้ด้อยกว่าต่อหนึ่งหน่วยแสงที่ตกกระทบ แม้จะเก็บแสงรวมได้มากกว่าด้านตะวันออกก็ตาม ผลในทางปฏิบัติคือ ถ้าต้องเลือกระหว่างสองด้านนี้ ความต่างเล็กน้อยเรื่องหน่วยไม่ควรเป็นตัวตัดสิน ให้ดูเงาบังกับพื้นที่ที่วางได้จริงแทน

มีเหตุผลหนึ่งที่อาจทำให้ด้านตะวันตกคุ้มกว่าที่ตัวเลขผลผลิตบอก และเราต้องบอกด้วยว่ามันยังไม่มีตัวเลขรองรับ ภายใต้ Net Billing หน่วยที่คุ้มคือหน่วยที่ใช้เอง ด้านตะวันตกผลิตไฟเลื่อนไปทางบ่ายแก่ ซึ่งใกล้กับช่วงที่คนกลับบ้านและเปิดแอร์มากกว่าด้านตะวันออก บ้านที่ไม่มีคนอยู่ตอนกลางวันจึงอาจใช้ไฟจากด้านตะวันตกได้เองมากกว่า ทั้งที่ผลิตได้น้อยกว่ารวมทั้งปี กลไกนี้เป็นเรื่องของนิยาม ไม่ใช่การอ้างงานวิจัย เราหางานที่วัดขนาดของผลนี้ในบริบทไทยไม่พบ จึงบอกทิศทางได้ แต่บอกไม่ได้ว่ากี่เปอร์เซ็นต์ ใครที่เสนอตัวเลขให้ ควรถูกถามว่าวัดจากที่ไหน

มุมเอียงแผงโซลาร์ที่ดีที่สุดในไทยคือ 6 ถึง 22 องศา

มุมเอียงที่ให้ผลผลิตสูงสุดไม่ใช่ค่าเดียวทั้งประเทศ เพราะไทยยาวจากเบตงที่ละติจูด 5.8 องศาเหนือ ขึ้นไปถึงเชียงรายที่ 19.9 องศาเหนือ เราเปิดค่ามุมเอียงที่ดีที่สุดของเจ็ดจังหวัดจาก Global Solar Atlas ของธนาคารโลกและ Solargis ซึ่งเป็นแบบจำลองที่คิดสัดส่วนแสงตรงกับแสงกระจายของแต่ละจุดไว้แล้ว

จังหวัด	ละติจูด	มุมเอียงที่ดีที่สุด	ต่างจากละติจูด
เบตง	5.8°N	6°	+0.2
สงขลา	7.2°N	8°	+0.8
ภูเก็ต	7.9°N	11°	+3.1
กรุงเทพฯ	13.75°N	15°	+1.3
ขอนแก่น	16.4°N	19°	+2.6
เชียงใหม่	18.8°N	22°	+3.2
เชียงราย	19.9°N	22°	+2.1

ตารางนี้ลบสูตรที่ผู้ติดตั้งใช้กันมากที่สุดออกไปหนึ่งสูตร คือ “มุมเอียงเท่ากับละติจูดลบสิบองศา” สูตรนั้นผิดทาง ทั้งเจ็ดจุดที่เปิดดู มุมเอียงที่ดีที่สุดอยู่ สูงกว่าละติจูด ระหว่าง 0.2 ถึง 3.2 องศา ไม่มีจุดไหนต่ำกว่าเลย สูตรที่ใกล้ความจริงกว่ามากคือ “มุมเอียงประมาณเท่ากับละติจูด” ซึ่งใช้ได้ทั้งประเทศและจำง่ายกว่าด้วย

มีข้อจำกัดของงานวิจัยพัทลุงที่ต้องบอกไว้ตรงนี้ เพราะมันถูกอ้างต่อผิดบ่อย งานนั้นกวาดมุมเอียงตั้งแต่ 10 ถึง 45 องศา ทีละ 5 องศา แล้วพบว่า 10 องศาให้ผลผลิตสูงสุด แต่ 10 องศาคือค่าต่ำสุดที่งานนั้นทดสอบ ผู้วิจัยไม่ได้ลองมุมที่ต่ำกว่านั้นเลย ผลจึงบอกได้แค่ว่ามุมที่ดีที่สุดอยู่ที่ 10 องศาหรือต่ำกว่า ไม่ได้บอกว่าอยู่ที่ 10 องศาพอดี ค่าจาก Global Solar Atlas ที่จุดใกล้เคียงกันสองจุดคือสงขลา 8 องศาและเบตง 6 องศา สอดคล้องกับทิศทางนั้น แต่ใครก็ตามที่เขียนว่า “งานวิจัยพบว่ามุม 10 องศาดีที่สุดสำหรับประเทศไทย” กำลังอ่านเกินกว่าที่งานนั้นวัดไว้ ทั้งในเรื่องค่าและในเรื่องขอบเขตทางภูมิศาสตร์

กระเบื้องลอนคู่ 15 ถึง 20 องศา เมทัลชีทต่ำถึง 5 องศา

ตัวเลขข้างบนทั้งหมดจะใช้ได้ก็ต่อเมื่อรู้ว่าหลังคาบ้านไทยเอียงเท่าไรจริง ๆ ซึ่งเป็นข้อมูลที่ไม่มีมาตรฐานฉบับไหนระบุไว้ มอก. ที่เกี่ยวกับกระเบื้องและเมทัลชีทกำหนดคุณสมบัติของตัววัสดุ ไม่ได้กำหนดมุมที่ต้องมุง ตัวเลขที่เหลือจึงมาจากคู่มือของผู้ผลิต ซึ่งเป็นแหล่งของผู้ขายและเราไม่อ้างอิง ตัวเลขสองบรรทัดนี้จึงมาจากหน้างานของเราเอง

• กระเบื้องลอนคู่ เอียง 15 ถึง 20 องศา อยู่ในช่วงที่ไม่ต้องแก้อะไรพอดี และใกล้ค่าที่ดีที่สุดของภาคกลางกับภาคเหนือมากกว่าที่คนคิด บ้านกระเบื้องลอนคู่ส่วนใหญ่จึงไม่มีอะไรให้ตัดสินใจเรื่องมุมเลย
• เมทัลชีท ลาดต่ำได้ถึง 5 องศา ซึ่ง ต่ำกว่าค่าที่ดีที่สุดของทุกจังหวัดในตารางข้างบน แม้แต่เบตงที่ต่ำสุดก็ยังอยู่ที่ 6 องศา หลังคาเมทัลชีทลาดต่ำจึงเป็นหลังคาชนิดเดียวที่มุมของมันอาจเสียผลผลิตจริง และเป็นชนิดเดียวที่ควรคิดเรื่องโครงปรับมุม

ผลที่ตามมาของบรรทัดที่สองสำคัญกว่าเรื่องผลผลิต เพราะ มุมที่ลาดต่ำคือมุมที่น้ำฝนชะฝุ่นลงได้แย่ที่สุด หลังคาเมทัลชีทที่ลาด 5 องศาจึงโดนสองต่อ คือรับแสงได้น้อยกว่าที่ควรเล็กน้อย และสะสมฝุ่นมากกว่าตลอดอายุการใช้งาน ซึ่งเป็นเหตุผลเดียวกับที่หลังคาแบนไม่ควรตั้งแผงให้ราบ ตามหัวข้อถัดไป ถ้าบ้านคุณเป็นเมทัลชีทลาดต่ำ ให้ถามผู้ติดตั้งว่ามีการยกมุมแผงขึ้นจากระนาบหลังคาหรือไม่ และยกแล้วกระทบการยึดกับการรั่วอย่างไร

หลังคาแบนอย่าตั้งราบ เพราะแบบจำลองไม่ได้คิดฝุ่น

หลังคาแบนเป็นกรณีเดียวที่คุณเลือกมุมเอียงได้จริง และเป็นกรณีเดียวที่การเลือกตามแบบจำลองล้วนจะให้ผลแย่ลง เหตุผลอยู่ที่ขอบเขตของแบบจำลองเอง งานวิจัยพัทลุงจำลองเฉพาะแสงที่ตกกระทบ ไม่มีการสูญเสียจากฝุ่นอยู่ในแบบจำลอง และไม่ได้กล่าวถึงฝุ่นไว้เลย ส่วนรายงาน IEA PVPS Task 13 เรื่องการสูญเสียจากฝุ่น จัดไทยอยู่ในเขตร้อนชื้นฝนมาก และแนะนำตรงข้ามกับแบบจำลองว่า มุมเอียงต่ำสะสมฝุ่นมากกว่า จึงควรเอียงมากกว่าค่าที่แบบจำลองบอก เพื่อให้ฝนมรสุมชะฝุ่นลงได้เอง

สิ่งที่เรายังบอกไม่ได้คือตัวเลข ไม่มีงานที่วัดอัตราการสูญเสียจากฝุ่นเทียบกับมุมเอียงในประเทศไทยที่เราเปิดอ่านได้ คำแนะนำของ IEA PVPS เป็นเชิงคุณภาพตามเขตภูมิอากาศ ไม่ใช่เส้นโค้งที่บอกว่าเอียงเพิ่มหนึ่งองศาแล้วฝุ่นลดกี่เปอร์เซ็นต์ ใครที่อ้างตัวเลขนั้นกับหลังคาในไทย ควรถูกถามว่าเอามาจากไหน ข้อสรุปที่ใช้ได้จึงเป็นเชิงทิศทางเท่านั้น คือบนหลังคาแบน ให้ตั้งประมาณเท่าละติจูดของจังหวัดตามตารางข้างบน แทนที่จะตั้งให้ราบที่สุดเพื่อไล่ตามผลผลิตสูงสุดในแบบจำลอง มุมเอียงที่ดีที่สุดในภาพจำลอง กับมุมเอียงที่ดีที่สุดตลอดยี่สิบห้าปี ไม่ใช่ตัวเดียวกัน

โครงเอียงบนหลังคาแบนมีสองผลตามมาที่ต้องคิดต่อ อย่างแรกคือน้ำหนักรวม เพราะเกณฑ์ที่ใช้ตัดสินว่าต้องยื่นดัดแปลงอาคารหรือไม่ นับน้ำหนักทั้งระบบต่อตารางเมตร ไม่ใช่น้ำหนักแผงอย่างเดียว ตัวโครงกับบัลลาสต์นับรวมอยู่ในนั้นด้วย รายละเอียดอยู่ใน คู่มือออกแบบระบบโซลาร์รูฟท็อป อย่างที่สองคือแผงที่ตั้งเอียงจะทอดเงาลงบนแถวหลัง ทำให้ต้องเว้นระยะระหว่างแถว ซึ่งกินพื้นที่หลังคาและเป็นคนละเรื่องกับมุมเอียง เราจะแยกไปว่ากันในบทความเรื่องเงาบังและระยะห่างแถวโดยเฉพาะ

ปรับมุมตามฤดูกาลไม่คุ้มกับหลังคาบ้านในไทย

คำถามนี้มาจากเนื้อหาต่างประเทศที่แนะนำให้ปรับมุมแผงปีละสองครั้งตามฤดู ในไทยมันไม่คุ้ม และเหตุผลอ่านออกได้จากตัวเลขที่มีอยู่แล้วในบทความนี้ ข้อแรก ที่ละติจูดต่ำ ดวงอาทิตย์อยู่ใกล้แนวตั้งฉากเกือบทั้งปี ช่วงมุมเอียงที่ให้ผลผลิตใกล้เคียงกันจึงกว้างมาก ข้อสอง สัดส่วนแสงกระจายในไทยสูง ที่เบตงแสงกระจายคิดเป็น 52% ของแสงรวมทั้งหมด และที่เชียงราย 48% แสงกระจายมาจากทั่วท้องฟ้า ไม่ได้มาจากตำแหน่งดวงอาทิตย์ การหมุนแผงตามดวงอาทิตย์จึงไปเพิ่มได้เฉพาะกับแสงอีกครึ่งเดียว

ต้องบอกให้ชัดว่าย่อหน้าข้างบนเป็นการให้เหตุผลจากข้อมูลไทยที่เรามีในมือ ไม่ใช่การอ้างงานวิจัยที่วัดเรื่องนี้ในไทยโดยตรง เพราะเราหาไม่พบ ตัวเลขที่มีคนอ้างกันบ่อยว่าปรับมุมแล้วได้เพิ่ม 3.63% มาจากงานที่ทำในซาอุดีอาระเบีย ซึ่งเป็นภูมิอากาศทะเลทรายที่แสงกระจายต่ำ คนละเงื่อนไขกับที่ทำให้การปรับมุมได้ผลน้อยในไทย จึงเป็นตัวเลขที่ยกมาใช้กับหลังคาไทยไม่ได้ ในทางปฏิบัติยังมีข้อที่หนักกว่านั้นอีกข้อ คือทุกครั้งที่ปรับมุมต้องมีคนขึ้นไปบนหลังคาและคลายจุดยึด ซึ่งเป็นทั้งค่าแรงและความเสี่ยงต่อการรั่ว ที่ต้องหักออกจากผลได้ที่เล็กอยู่แล้ว

ตรวจการวางแผงในใบเสนอราคาด้วยสี่ข้อ

• ใบเสนอราคาระบุหรือไม่ว่าแผงอยู่หลังคาด้านไหน ถ้าไม่ระบุ ให้ขอผังการวางแผงพร้อมทิศ เพราะจำนวน kWp เท่ากันบนคนละด้าน ให้ผลผลิตไม่เท่ากัน และนี่คือข้อที่ถูกละไว้บ่อยที่สุด
• ถ้าระบบเล็กกว่าที่โหลดกลางวันเรียกร้อง ให้ถามว่าทำไม ถ้าคำตอบคือหลังคาด้านที่ดีที่สุดพื้นที่ไม่พอ นั่นเป็นเหตุผลที่ตกไปแล้วตามหัวข้อที่สอง ให้ขอให้เสนอแบบที่ใช้ด้านรองเพิ่ม
• มีโครงเสริมปรับมุมบนหลังคาที่เอียงอยู่แล้วหรือไม่ ถ้ามี ให้ขอตัวเลขผลผลิตที่ได้เพิ่มเทียบกับราคาโครง บนหลังคาที่เอียง 10 ถึง 20 องศาอยู่แล้ว ผลได้มักน้อยกว่าราคา
• ถ้าเป็นหลังคาแบน มุมที่เสนอตั้งไว้กี่องศา ถ้าต่ำกว่า 10 องศาให้ถามเรื่องการชะล้างฝุ่นด้วยน้ำฝน และให้ถามน้ำหนักรวมต่อตารางเมตรของโครงและบัลลาสต์ ไม่ใช่น้ำหนักแผงอย่างเดียว

สรุปเชิงวิศวกรรม

• หลังคาคือข้อจำกัดที่แก้ไม่ได้ งานออกแบบคือดึงผลผลิตจากหลังคาที่มีให้ได้มากที่สุด ทุกข้อข้างล่างนี้เป็นการนำหลักข้อนี้ไปใช้กับกรณีที่ต่างกัน
• ค่าปรับของทิศที่วัดได้คือ 6.8% ระหว่างทิศใต้กับทิศเหนือ ที่ละติจูด 7.81 องศาเหนือเท่านั้น ภาคเหนือควรคาดว่ามากกว่านี้ หลังคาที่หันผิดทิศจึงแทบไม่เคยเป็นเหตุผลที่จะไม่ติดตั้ง
• เมื่อหลังคาด้านที่ดีที่สุดมีพื้นที่ไม่พอ การใช้ด้านรองเสียน้อยกว่าการลดขนาดระบบเสมอ ในตัวอย่าง 6 kWp เทียบกัน 2.3% กับ 33%
• มุมเอียงที่ดีที่สุดของไทยอยู่ที่ 6 ถึง 22 องศา ไล่ตามละติจูด และอยู่สูงกว่าละติจูดของจุดนั้น 0.2 ถึง 3.2 องศาทุกจุดที่ตรวจ สูตร “ละติจูดลบสิบองศา” ผิดทาง
• งานวิจัยพัทลุงกวาดมุมเอียงจาก 10 องศาเป็นค่าต่ำสุด ผลที่ว่า 10 องศาดีที่สุดจึงเป็นขอบของช่วงที่ทดสอบ ไม่ใช่ค่าที่พิสูจน์แล้ว
• จากหน้างานของเรา กระเบื้องลอนคู่เอียง 15 ถึง 20 องศา ซึ่งไม่ต้องแก้อะไร ส่วน เมทัลชีทลาดต่ำได้ถึง 5 องศา ซึ่งต่ำกว่าค่าที่ดีที่สุดของทุกจังหวัด และชะฝุ่นได้แย่ที่สุด
• บนหลังคาแบน ให้ตั้งประมาณเท่าละติจูด ไม่ใช่ตั้งราบ เพราะแบบจำลองไม่ได้คิดฝุ่น และ ไม่มีตัวเลขฝุ่นเทียบมุมเอียงของไทยให้อ้าง
• การปรับมุมตามฤดูไม่คุ้มในไทย เพราะแสงกระจายคิดเป็น 48 ถึง 52% ของแสงรวม และแสงส่วนนั้นไม่ขึ้นกับตำแหน่งดวงอาทิตย์

อ้างอิง

1. Waewsak, J., Khamharnphol, R., Khunpetch, S., Kamdar, I., Chiwamongkhonkarn, S., Kongruang, C., และ Gagnon, Y. — “Techno-Economic Assessment of a 1 MW Solar PV Rooftop System at Thaksin University (Phatthalung Campus), Thailand” ASEAN Journal of Scientific and Technological Reports 26(1), 59–75 (2566) DOI 10.55164/ajstr.v26i1.248159 · ph02.tci-thaijo.org — เข้าถึงเมื่อ 10 ก.ย. 2569
2. Global Solar Atlas — World Bank Group / ESMAP / Solargis ชั้นข้อมูล PVOUT และ OPTA รุ่นข้อมูล 1.7 โมดูล 2.2.68 ปรับปรุงเมษายน 2569 · globalsolaratlas.info — เข้าถึงเมื่อ 10 ก.ย. 2569
3. IEA PVPS Task 13 — Soiling Losses: Impact on the Performance of Photovoltaic Power Plants Report T13-21:2022 · iea-pvps.org — เข้าถึงเมื่อ 10 ก.ย. 2569