มาตรฐานแผงโซล่าเซลล์ มอก. 61215 และ 61730: จากสมัครใจ สู่สินค้าควบคุม

มาตรฐานแผงโซล่าเซลล์ ของไทยกำลังเปลี่ยนสถานะ จากสิ่งที่ผู้ผลิตจะทำหรือไม่ทำก็ได้ ไปเป็นสิ่งที่กฎหมายบังคับ สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) จัด มอก. 61730 เล่ม 2-2567 ไว้ในกลุ่ม 6 มาตรฐานที่ระบุว่า “คาดว่าจะมีผลใช้บังคับภายใน กันยายน 2569” และร่างกฎกระทรวงที่จะทำให้เกิดผลนั้นไม่มีระยะผ่อนผัน — ข้อ 1 กำหนดให้ใช้บังคับนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

สิ่งที่ต้องเข้าใจให้ตรงคือ วันนี้ยังไม่บังคับ ทั้ง มอก. 61215 และ มอก. 61730 ยังเป็น “มาตรฐานทั่วไป” ที่ออกตามมาตรา 15 คือสมัครใจ ผู้ผลิตที่ไม่ขอ มอก. ยังไม่ได้ทำผิดกฎหมาย ช่วงเวลานี้จึงเป็นช่วงที่ภาระการตรวจสอบยังเป็นของผู้ซื้อทั้งหมด และเป็นช่วงที่ผู้นำเข้ายังมีเวลาเตรียมใบอนุญาตก่อนกฎกระทรวงจะประกาศ บทความนี้อธิบายว่าสองมาตรฐานนี้ต่างกันอย่างไร ฉบับที่เป็นปัจจุบันคือฉบับไหน การเปลี่ยนผ่านเดินมาถึงขั้นใดแล้ว และวิธีตรวจสอบใบอนุญาตของแผงรุ่นที่คุณกำลังจะซื้อ

มอก. 61215 และ 61730 ยังเป็น “มาตรฐานทั่วไป” — ไม่มีกฎหมายบังคับให้แผงต้องผ่าน

สถานะทางกฎหมายอ่านได้จากตัวมาตรฐานเอง ไม่ต้องตีความ ในหน้าคำนำของ มอก. 61215 เล่ม 1(1)-2568 ระบุว่าคณะกรรมการมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมเสนอให้รัฐมนตรีประกาศตาม มาตรา 15 แห่งพระราชบัญญัติมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม พ.ศ. 2511 (แก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 7 พ.ศ. 2558) และมาตรา 15 คืออำนาจออก มาตรฐานทั่วไป ซึ่งเป็นมาตรฐานโดยสมัครใจ

การทำให้ผลิตภัณฑ์กลายเป็นสินค้าควบคุมใช้คนละอำนาจกัน คือ มาตรา 17 และต้องออกเป็น กฎกระทรวง แยกอีกฉบับหนึ่ง มาตรฐานหนึ่งฉบับจึงมีอยู่ได้โดยไม่มีใครถูกบังคับให้ทำตาม นี่ไม่ใช่ช่องโหว่ แต่เป็นโครงสร้างปกติของกฎหมายมาตรฐานไทย ฐานข้อมูลของ สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) เอง ก็ยังระบุประเภทของ มอก. 61730 เล่ม 2-2567 ว่า “มอก. มาตรฐานทั่วไป”

วิธีจำที่ใช้ได้กับ มอก. ทุกเลข ไม่เฉพาะแผง: มอก. ทั่วไปคือคู่มือของผู้ซื้อ ส่วน มอก. บังคับคือหน้าที่ของผู้ขายและผู้นำเข้า เมื่อมาตรฐานยังเป็นแบบทั่วไป ไม่มีใครถูกบังคับ ผู้ซื้อจึงต้องเป็นฝ่ายถามหาเอง แต่เมื่อใดที่ออกกฎกระทรวงตามมาตรา 17 ภาระย้ายไปอยู่กับผู้ทำ ผู้นำเข้า และผู้จำหน่ายทันที และการไม่มีมาตรฐานกลายเป็นความผิดตามกฎหมาย ไม่ใช่แค่ข้อเสียเปรียบในการขาย ความต่างนี้ยังสะท้อนที่ชนิดใบอนุญาตด้วย มาตรฐานทั่วไปใช้ใบอนุญาตแสดงเครื่องหมายมาตรฐาน ส่วนมาตรฐานบังคับต้องมีใบอนุญาตทำหรือนำเข้า

ทั้งสองประเภทมีรายชื่ออย่างเป็นทางการที่ตรวจสอบได้เอง: รายการมาตรฐานทั่วไปของ สมอ. และ รายการผลิตภัณฑ์ที่ต้องเป็นไปตามมาตรฐาน (มาตรฐานบังคับ) วิธีตรวจสถานะที่เร็วที่สุดเมื่ออ่านบทความนี้ในอนาคต คือเปิดรายการที่สองแล้วดูว่ามีแผงเซลล์แสงอาทิตย์อยู่ในนั้นหรือยัง

ผลกระทบต่อเงินของคุณตรงไปตรงมา: ไม่มีเจ้าหน้าที่รัฐคนใดตรวจให้ว่าแผงบนหลังคาคุณผ่านการทดสอบหรือไม่ ผู้ผลิตที่ไม่ขอ มอก. ก็ไม่ได้ทำผิดกฎหมาย ข้อกำหนดเรื่องมาตรฐานจึงต้องถูกเขียนลงในสัญญาของคุณเอง ไม่ใช่ฝากไว้กับกฎหมาย — โครงสร้างเดียวกันนี้เกิดกับแบตเตอรี่เช่นกัน ตามที่อธิบายไว้ในบทความเรื่องชนิดแบตเตอรี่โซลาร์

มาตรฐานแผงโซล่าเซลล์สองฉบับนี้ตอบคนละคำถาม: 61215 ถามว่าทน 61730 ถามว่าปลอดภัย

ทั้งสองเลขไม่ได้แทนกัน และแผงที่ดีต้องมีทั้งคู่ มอก. 61215 คือมาตรฐาน คุณสมบัติการออกแบบและรับรองแบบ ตอบว่าแผงยังผลิตไฟได้ตามที่โฆษณาหลังผ่านความเค้นทางกลและสภาพอากาศจำลองหรือไม่ ส่วน มอก. 61730 คือมาตรฐาน คุณสมบัติด้านความปลอดภัย ตอบว่าแผงจะไม่ทำให้เกิดไฟไหม้ ไฟช็อต หรือการบาดเจ็บ แผงที่ผ่าน 61215 แต่ไม่ผ่าน 61730 คือแผงที่ผลิตไฟได้ดีและอาจไม่ปลอดภัย

มอก. 61730 ยังแบ่งเป็นสองเล่มที่ต้องใช้คู่กันเสมอ: เล่ม 1 เป็นข้อกำหนดสำหรับการสร้าง (วัสดุ ระยะห่าง โครงสร้าง) และ เล่ม 2 เป็นข้อกำหนดสำหรับการทดสอบ ขอบข่ายของเล่ม 2 ระบุเองว่าใช้เพื่อรับรองความปลอดภัยได้ก็ต่อเมื่อใช้ร่วมกับเล่ม 1 เท่านั้น ใบรับรองที่อ้างเฉพาะเล่ม 2 โดยไม่มีเล่ม 1 จึงเป็นการอ้างที่ไม่ครบ

ฉบับล่าสุดคือ 61215 เล่ม 1(1)-2568 และ 61730 เล่ม 1/เล่ม 2-2567

ตัวเลขปีท้ายชื่อมาตรฐานคือปีที่ประกาศ ไม่ใช่ปีที่มีผล และทั้งสองฉบับใช้กติกาเดียวกันคือมีผลเมื่อพ้นกำหนด 120 วัน นับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา จุดที่มักคำนวณผิดคือการนับ 120 วันจากวันที่รัฐมนตรีลงนามในประกาศกระทรวง ซึ่งเป็นคนละวันกับวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา และห่างกันได้หลายเดือน

มาตรฐาน	รับมาจาก	ราชกิจจานุเบกษา	มีผลใช้งาน
มอก. 61215 เล่ม 1(1)-2568	IEC 61215-1-1:2021 (Edition 2.0)	เล่ม 143 ตอนพิเศษ 5 ง — 7 ม.ค. 2569	7 พ.ค. 2569
มอก. 61730 เล่ม 1-2567	IEC 61730-1:2023	เล่ม 142 ตอนพิเศษ 66 ง — 13 ก.พ. 2568	13 มิ.ย. 2568
มอก. 61730 เล่ม 2-2567	IEC 61730-2:2023 (Edition 3.0)	เล่ม 142 ตอนพิเศษ 66 ง — 13 ก.พ. 2568	13 มิ.ย. 2568

ทั้งสามฉบับรับมาตรฐาน IEC มาใช้ด้วยวิธี พิมพ์ซ้ำ ( reprinting ) ในระดับ เหมือนกันทุกประการ ( identical ) โดยยึดฉบับภาษาอังกฤษของ IEC เป็นหลัก ข้อนี้มีผลจริงในทางปฏิบัติ: เนื้อหาการทดสอบของ มอก. กับ IEC รุ่นเดียวกันไม่ต่างกัน ผลทดสอบตาม IEC 61730-2:2023 จากห้องปฏิบัติการที่ได้รับการยอมรับจึงเทียบเคียงกับ มอก. 61730 เล่ม 2-2567 ได้ในทางเทคนิค — แต่ไม่ได้แปลว่ามีใบอนุญาต มอก. ซึ่งเป็นคนละเรื่องกัน และเป็นประเด็นของหัวข้อสุดท้าย

“มอก. 61215” ไม่ใช่เอกสารเล่มเดียว แต่เป็นชุด 6 เล่ม

คนจำนวนมากพูดถึง “มอก. 61215” ราวกับเป็นเอกสารฉบับเดียว ความจริงคือเป็นอนุกรมที่แยกเป็น 6 เล่ม โดยเล่มที่เกี่ยวกับแผงผลึกซิลิคอน — ซึ่งคือแผงเกือบทั้งหมดบนหลังคาบ้านในไทย — คือ เล่ม 1(1) ส่วนเล่มอื่นครอบคลุมฟิล์มบางแต่ละชนิดและขั้นตอนการทดสอบ ในปี 2568 สมอ. แก้ไขปรับปรุงใหม่ทั้ง 6 เล่ม ไม่ใช่เฉพาะเล่ม 1(1)

ที่มาของโครงสร้างนี้อธิบายความสับสนของเอกสารเก่าได้ดี เดิมไทยแยกเป็นสองมาตรฐาน คือ มอก. 1843 สำหรับผลึกซิลิคอน (ประกาศครั้งแรก มอก. 1843-2542) และ มอก. 2210 สำหรับฟิล์มบาง (มอก. 2210-2548) ต่อมา IEC ยกเลิก IEC 61646 ซึ่งเป็นมาตรฐานฟิล์มบาง แล้วเรียบเรียงเนื้อหาเข้ามารวมในอนุกรม IEC 61215 โดยแยกเป็น 6 เล่ม ไทยจึงยกเลิกมาตรฐานเดิมทั้งสองแล้วออก มอก. 61215 ทั้งชุดในปี 2561 ⇒ ถ้าเอกสารของผู้ขายยังอ้าง มอก. 1843 หรือ มอก. 2210 นั่นคือมาตรฐานที่ถูกยกเลิกไปแล้ว ไม่ใช่แค่ฉบับเก่า

ฉบับ 2568 เพิ่มการทดสอบ 3 รายการ และดึง PID เข้ามาเป็นการทดสอบมาตรฐาน

การปรับจาก IEC 61215-1-1:2016 มาเป็น Edition 2.0 (2021) เพิ่มหัวข้อทดสอบเข้ามาสามรายการ ได้แก่ MQT 20 การทดสอบความเค้นเชิงกลแบบวัฏจักร ( cyclic/dynamic mechanical load ), MQT 21 การทดสอบการเสื่อมสภาพจากแรงดันไฟฟ้าเหนี่ยวนำ ( PID ) และ MQT 22 การทดสอบการบิดงอสำหรับแผงชนิดยืดหยุ่น

รายการที่มีน้ำหนักที่สุดสำหรับหลังคาในไทยคือ MQT 21 เพราะ PID เป็นกลไกเสื่อมสภาพที่เร่งตัวด้วยความชื้นและอุณหภูมิสูง ซึ่งเป็นสภาพอากาศไทยตลอดปี การที่ PID ถูกยกจาก “การทดสอบทางเลือกที่ผู้ผลิตจะทำหรือไม่ทำก็ได้” มาเป็นหัวข้อในมาตรฐานรับรองแบบ แปลว่าแผงที่ผ่านฉบับ 2568 ถูกตรวจในเรื่องที่ตรงกับความเสี่ยงจริงของภูมิอากาศนี้มากกว่าแผงที่ผ่านฉบับ 2561 กลไกของ PID และการเสื่อมสภาพรูปแบบอื่นอธิบายไว้ในบทความเรื่องการเสื่อมสภาพแผงโซล่าเซลล์

ข้อควรระวังในการอ่านสเปก: มาตรฐานกำหนดเกณฑ์การทำให้เสถียร ( stabilization ) และเกณฑ์ความสามารถในการทำซ้ำของการวัดไว้เป็นตัวเลข แต่ตัวเลขเหล่านั้นอยู่ในเนื้อมาตรฐานที่มีลิขสิทธิ์ บทความนี้จึงไม่ยกมาอ้าง ผู้ที่ต้องใช้ค่าจริงในการออกแบบหรือทำสัญญาควรซื้อมาตรฐานจาก สมอ. หรือ IEC โดยตรง

61730 ฉบับ 2567 ตัดการทดสอบอุณหภูมิออก และเพิ่มนิยาม “แผงขนาดใหญ่มาก”

การเปลี่ยนแปลงที่ดูขัดความรู้สึกที่สุดใน IEC 61730-2:2023 คือการถอดการทดสอบอุณหภูมิ ( MST 21 ) ออกจากมาตรฐาน เหตุผลที่ IEC ให้ไว้เป็นเชิงวิศวกรรมล้วน ๆ คือแผงที่ติดตั้งแบบไม่ถูกจำกัดการระบายอากาศในภูมิอากาศกลางแจ้งที่อุณหภูมิต่ำกว่า 40 องศาเซลเซียส จะมีอุณหภูมิทำงานที่เปอร์เซ็นไทล์ที่ 98 ไม่เกิน 70 องศาเซลเซียส ซึ่งข้อกำหนดเดิมใน IEC 61730-1 ที่ให้ค่าดัชนีความทนอุณหภูมิของวัสดุอย่างน้อย 90 องศาเซลเซียส ครอบคลุมอยู่แล้ว การทดสอบซ้ำจึงไม่เพิ่มข้อมูล

ข้อควรสังเกตสำหรับผู้ติดตั้งไทย: เงื่อนไขข้างต้นตั้งอยู่บนสมมติฐาน “ติดตั้งแบบระบายอากาศได้” การติดตั้งแผงแนบหลังคาโดยไม่เว้นช่องลม หรือติดตั้งในลักษณะที่ความร้อนสะสม ทำให้แผงทำงานนอกกรอบสมมติฐานที่ IEC ใช้ตัดการทดสอบนี้ออก — มาตรฐานถูกตัดเพราะการติดตั้งปกติปลอดภัยพอ ไม่ใช่เพราะความร้อนไม่สำคัญ

อีกรายการที่เพิ่มเข้ามาคือนิยาม แผงขนาดใหญ่มาก ( very large module ) หมายถึงแผงที่มีด้านใดด้านหนึ่งยาวเกิน 2.2 เมตร หรือยาวเกิน 1.5 เมตรทั้งสองด้าน พร้อมภาคผนวกเฉพาะสำหรับการทดสอบแผงกลุ่มนี้ นิยามนี้เกิดขึ้นเพราะแผงกำลังสูงรุ่นใหม่โตขึ้นจนวิธีทดสอบเดิมใช้ไม่ได้ตรง ๆ และเป็นสัญญาณว่าแผงใหญ่กว่ามาตรฐานเดิมกำลังกลายเป็นเรื่องปกติ

ร่างกฎกระทรวงที่จะทำให้แผงเป็นสินค้าควบคุมมีอยู่จริง แต่ยังไม่มีผล

หน้ารายชื่อผลิตภัณฑ์ที่กฎหมายกำหนดให้ต้องเป็นไปตามมาตรฐานของ สมอ. แบ่งเป็นสองส่วน และความต่างของสองส่วนนี้คือคำตอบทั้งหมด ส่วนแรกคือมาตรฐานที่มีผลบังคับใช้แล้ว จำนวน 152 มาตรฐาน แต่ละรายการมีวันที่มีผลใช้บังคับกำกับไว้ ส่วนที่สองคือ “มาตรฐานที่คาดว่าจะมีผลใช้บังคับภายใน กันยายน 2569 จำนวน 6 มาตรฐาน” ซึ่งยังไม่มีวันที่กำกับ

มอก. 61730 เล่ม 2-2567 อยู่ในกลุ่มที่สอง ร่วมกับอุปกรณ์อีกห้ารายการของระบบโซลาร์ ได้แก่ ตัวผกผัน ( มอก. 2603 เล่ม 2-2556 ), เครื่องตัดวงจร ( มอก. 60947 เล่ม 2-2569 ), สายไฟฟ้าสำหรับระบบเซลล์แสงอาทิตย์ ( มอก. 62930-2564 ), แบตเตอรี่ลิเทียมสำหรับระบบกักเก็บพลังงาน ( มอก. 63056-2567 ) และฟิวส์แรงดันไฟฟ้าต่ำสำหรับระบบเซลล์แสงอาทิตย์ ( มอก. 60269 เล่ม 6-2567 ) กล่าวอีกอย่างคือ ระบบโซลาร์ทั้งระบบกำลังถูกยกเข้าสู่การควบคุมในรอบเดียวกัน

แม้เป้าหมายเดือนเดียวกัน แต่ร่างของแผงเดินหน้าไปไกลกว่าอีกห้ารายการ ประกาศรับฟังความคิดเห็นร่างกฎกระทรวงของแผงเผยแพร่เมื่อ 21 พ.ค. 2569 และเปิดรับฟังระหว่าง 20 พ.ค. ถึง 18 มิ.ย. 2569 เป็นเวลา 30 วัน — ปิดไปแล้ว ขณะที่ร่างของเครื่องตัดวงจร ตัวผกผัน ฟิวส์ แบตเตอรี่ลิเทียม และสายไฟฟ้า เพิ่งประกาศเมื่อ 14 ก.ค. 2569 และยังเปิดรับฟังถึง 7 ส.ค. 2569 พูดง่าย ๆ คือแผงพ้นขั้นรับฟังความคิดเห็นไปแล้วและอยู่ในขั้นตอนถัดไปของกระบวนการออกกฎ ส่วนอีกห้ารายการยังอยู่ในขั้นรับฟัง

สองข้อสังเกตที่สำคัญกับผู้ซื้อ ข้อแรก คำว่า “คาดว่า” เป็นคำของ สมอ. เองบนหน้าเว็บไซต์ราชการ ไม่ใช่การตีความของเรา ตราบใดที่รายการยังอยู่ในกลุ่มที่สองและไม่มีวันที่กำกับ แปลว่ายังไม่บังคับ ข้อที่สอง มอก. 61215 ไม่ปรากฏในรายการใดเลย ทั้งกลุ่มที่บังคับแล้วและกลุ่มที่คาดว่าจะบังคับ — มาตรฐานที่กำลังจะกลายเป็นสินค้าควบคุมคือมาตรฐานความปลอดภัย 61730 เล่ม 2 ไม่ใช่มาตรฐานการรับรองแบบ 61215

ตัวร่างกฎกระทรวงที่ สมอ. เผยแพร่ประกอบการรับฟังความคิดเห็นมีเนื้อหาสั้นมากเพียงสามข้อ และทั้งสามข้อมีผลต่อผู้ซื้อและผู้นำเข้าโดยตรง ร่างนี้ออกโดยอาศัยอำนาจตามมาตรา 17/1 แห่ง พ.ร.บ. มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม พ.ศ. 2511 (แก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 8 พ.ศ. 2562) ประกอบมาตรา 58 วรรคหนึ่ง ซึ่งเป็นกลุ่มอำนาจฝั่งสินค้าควบคุม ไม่ใช่มาตรา 15

• ข้อ 1 — ไม่มีระยะผ่อนผัน ร่างระบุว่า “กฎกระทรวงนี้ให้ใช้บังคับนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป” คือมีผลตั้งแต่วันที่ประกาศ ไม่มีบทเฉพาะกาล ไม่มีการนับวันผ่อนผันใด ๆ
• ข้อ 2 — ขอบเขต ใช้กับแผงเซลล์แสงอาทิตย์ชนิดผลึกซิลิคอน และไม่ครอบคลุมแผงที่รวมอยู่กับผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมอื่น
• ข้อ 3 — มาตรฐานที่ต้องเป็นไปตาม ระบุ มอก. 61730 เล่ม 2-2567 เพียงฉบับเดียว ตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม ลงวันที่ 27 ธันวาคม 2567 — ไม่มี มอก. 61215 อยู่ในร่าง

ข้อ 3 เป็นหลักฐานยืนยันประเด็นที่กล่าวไว้ข้างต้นอีกชั้นหนึ่ง: สิ่งที่กำลังจะกลายเป็นสินค้าควบคุมคือมาตรฐานความปลอดภัย 61730 เล่ม 2 ไม่ใช่มาตรฐานรับรองแบบ 61215 ส่วนเอกสารแนบท้ายประกาศรับฟังความคิดเห็นก็มีเพียงร่างกฎกระทรวง บันทึกหลักการและเหตุผล และร่างมาตรฐาน มอก. 61730 เล่ม 2-2567 สอดคล้องกันทั้งหมด

ย้ำว่านี่คือ “ร่าง” เอกสารมีคำว่า ร่าง กำกับ และช่องวันที่ท้ายร่างยังเว้นว่างไว้เป็น “ให้ไว้ ณ วันที่ ____ พ.ศ. 2569” ข้อความรายข้ออาจเปลี่ยนได้ก่อนประกาศจริง แต่เจตนาที่ปรากฏในร่างคือไม่มีระยะผ่อนผัน เอกสารประกอบการสัมมนาของ สมอ. เมื่อ 16 กรกฎาคม 2569 แสดงลำดับขั้นของกระบวนการไว้ดังนี้

ช่วงเวลา	ขั้นตอน
พ.ค. 2569	เสนอคณะกรรมการมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม
20 พ.ค. 2569	เปิดรับฟังความคิดเห็น 30 วัน
12 มิ.ย. 2569	สัมมนาครั้งที่ 1
16 ก.ค. 2569	สัมมนาครั้งที่ 2
ส.ค. 2569	คาดการณ์ว่าจะเสนอคณะรัฐมนตรี
ก.ย. 2569	คาดการณ์ว่าจะเริ่มบังคับใช้

คำว่า คาดการณ์ ในสองบรรทัดสุดท้ายเป็นคำของ สมอ. เอง และมีความหมายในทางกฎหมาย: หน่วยงานไม่คาดการณ์ขั้นตอนที่ตนดำเนินการเสร็จแล้ว เอกสารฉบับนี้จึงยืนยันในตัวเองว่า ณ กลางเดือนกรกฎาคม 2569 มาตรฐานนี้ยังไม่ถูกบังคับ

ประเด็นที่ผู้นำเข้าควรให้น้ำหนักมากที่สุดคือ ร่างฉบับนี้ไม่มีระยะผ่อนผัน ตามข้อ 1 ข้างต้น และเข้มกว่าร่างของอุปกรณ์อีกห้ารายการเสียอีก เพราะร่างทั้งห้าฉบับนั้นใช้ถ้อยคำว่ามีผล “นับแต่วันถัดจากวันประกาศ” ขณะที่ร่างของแผงใช้ “นับแต่วันประกาศ” ซึ่งเร็วกว่าหนึ่งวัน เอกสารสัมมนาของ สมอ. ก็อธิบายตรงกันว่าเมื่อกฎกระทรวงมีผล ผู้นำเข้าและผู้ผลิตต้องได้รับใบอนุญาตแล้ว

ความต่างนี้ไม่ใช่เรื่องเล็กสำหรับผู้นำเข้า ถ้าไม่มีระยะผ่อนผัน สต๊อกแผงที่ยังไม่มีใบอนุญาตจะขายต่อไม่ได้นับแต่วันที่กฎกระทรวงมีผล ผู้ที่มีสินค้าค้างสต๊อกจึงควรตรวจสอบสถานะใบอนุญาตกับ สมอ. ล่วงหน้า ไม่ใช่รอให้ประกาศออกก่อน

สถานะ ณ ที่เขียนบทความนี้จึงสรุปได้ว่า เรายังไม่พบการประกาศกฎกระทรวงฉบับนี้ในราชกิจจานุเบกษาพร้อมวันที่จริง และฐานข้อมูลของ สมอ. ยังคงระบุมาตรฐานทั้งสองเป็นมาตรฐานทั่วไป รายงานข่าวคำแถลงของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม เมื่อเดือนมิถุนายน 2569 ก็ใช้คำว่าคาดว่าจะมีผลภายในเดือนกันยายนเช่นกัน จนกว่าจะมีการประกาศพร้อมวันที่ สถานะทางกฎหมายคือ “ยังไม่บังคับ”

สิ่งที่จะเปลี่ยนไปในวันที่บังคับใช้จริงมีผลกับผู้นำเข้ามากที่สุด: ระบบ National Single Window ของกรมศุลกากรจะผูกกับพิกัดศุลกากรของสินค้า ผู้นำเข้าที่ไม่มีใบอนุญาตจะนำของออกจากด่านไม่ได้ และจะแสดงเครื่องหมาย มอก. ได้ก็ต่อเมื่อรับมอบสินค้าจากเจ้าพนักงานศุลกากรแล้ว ผู้ผลิตในประเทศและผู้นำเข้าที่ได้ใบอนุญาตยังมีหน้าที่ต่อเนื่องอีกหลายอย่าง ทั้งการตรวจประเมินโรงงาน การสุ่มตัวอย่างแผงประมาณ 6 แผงอย่างน้อยปีละครั้ง และการรายงานปริมาณผ่านระบบของ สมอ.

อีกจุดที่ผู้นำเข้าควรรู้: ร่างกฎกระทรวงทั้งห้าฉบับของอุปกรณ์ร่วมระบบเป็นคนละฉบับกับร่างของแผง และร่างทั้งห้าฉบับนั้นกำหนดให้มีผลตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศ โดยไม่ปรากฏบทเฉพาะกาลหรือระยะผ่อนผันในตัวร่าง — ซึ่งเป็นรูปแบบเดียวกับที่เอกสารสัมมนาของ สมอ. ระบุไว้สำหรับแผง และเป็นเหตุผลว่าทำไมประเด็นระยะผ่อนผันจึงยังไม่ถือว่ายุติ

วิธีตรวจสอบว่าแผงรุ่นที่จะซื้อมีใบอนุญาต มอก. จริง

ใบรับรองผลทดสอบกับใบอนุญาต มอก. ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน สิ่งที่ตรวจสอบได้จริงคือเลขที่ใบอนุญาต ซึ่งค้นได้จากฐานข้อมูลใบอนุญาตของ สมอ. โดยระบบจะแสดงชื่อผู้รับใบอนุญาต โรงงานที่ผลิต มาตรฐานและเล่มที่ที่ได้รับอนุญาต ประเภทใบอนุญาต และรายละเอียดพิกัดที่ครอบคลุม

สามจุดที่คนมองข้ามเมื่อเปิดดูใบอนุญาตจริง

• ดูว่าใบอนุญาตครอบคลุมพิกัดกำลังไฟฟ้าของรุ่นที่จะซื้อหรือไม่ — ใบอนุญาตที่เราเปิดตรวจสอบระบุค่ากำลังไฟฟ้าที่ครอบคลุมไว้เป็นรายค่า เช่น ใบอนุญาตของผู้ผลิตไทยรายหนึ่งครอบคลุมตั้งแต่ 290 W ถึง 415 W เท่านั้น ผลลัพธ์คือใบอนุญาตผูกกับพิกัดของรุ่น ไม่ใช่ผูกกับยี่ห้อ ถ้ารุ่นที่คุณกำลังจะซื้อมีกำลังไฟฟ้านอกช่วงที่ระบุไว้ ก็ควรขอให้ผู้ขายชี้ใบอนุญาตที่ครอบคลุมรุ่นนั้นโดยตรง แม้จะเป็นยี่ห้อเดียวกันและโรงงานเดียวกันก็ตาม
• ตรวจว่าเป็นมาตรฐานฉบับปีไหน — ใบอนุญาตจำนวนมากยังออกตาม มอก. 61215 เล่ม 1(1)-2561 ซึ่งเป็นฉบับก่อนหน้า ไม่ได้แปลว่าแผงไม่ดี แต่แปลว่ายังไม่ได้ผ่านหัวข้อทดสอบที่เพิ่มเข้ามาในฉบับ 2568 รวมถึง PID
• ดูประเภทใบอนุญาต — ปัจจุบันแผงจะเป็น “ใบอนุญาตแสดง” คือได้รับอนุญาตให้แสดงเครื่องหมายมาตรฐานตามมาตรฐานทั่วไป ซึ่งสอดคล้องกับสถานะสมัครใจที่อธิบายไปข้างต้น
• เครื่องหมายบนแผงต้องมีชื่อผู้รับใบอนุญาตกำกับ — รูปแบบเครื่องหมายที่ สมอ. ใช้ประกอบด้วยเลขที่มาตรฐานพร้อมเล่มที่ และชื่อผู้รับใบอนุญาต เครื่องหมายที่มีแต่สัญลักษณ์ลอย ๆ โดยไม่มีเลขมาตรฐานและชื่อผู้รับใบอนุญาตกำกับ จึงตรวจสอบย้อนกลับไม่ได้

ข้อกำหนดที่ควรเขียนลงในใบเสนอราคาหรือสัญญาจึงไม่ใช่คำว่า “แผงมี มอก.” แต่ควรระบุ เลขที่ใบอนุญาต มอก. ของรุ่นที่ส่งมอบจริง พร้อมเล่มที่และปีของมาตรฐาน และผูกไว้กับรุ่นที่ระบุในขั้นตอนการเลือกแผง เพราะเมื่อไม่มีกฎหมายบังคับ สัญญาคือกลไกบังคับเดียวที่คุณมี

สรุปเชิงวิศวกรรม

• ณ ต้นเดือน ส.ค. 2569 มอก. 61215 และ มอก. 61730 เป็นมาตรฐานทั่วไป ออกตามมาตรา 15 ไม่มีกฎหมายบังคับให้แผงที่ขายในไทยต้องผ่าน
• ฉบับปัจจุบัน: มอก. 61215 เล่ม 1(1)-2568 มีผล 7 พ.ค. 2569 และ มอก. 61730 เล่ม 1 และ เล่ม 2-2567 มีผล 13 มิ.ย. 2568
• 61215 ตอบเรื่องความทน 61730 ตอบเรื่องความปลอดภัย และ 61730 ต้องใช้เล่ม 1 คู่กับเล่ม 2 เสมอ
• ฉบับ 2568 เพิ่ม MQT 20/21/22 โดย MQT 21 (PID) คือรายการที่ตรงกับความเสี่ยงของภูมิอากาศไทยที่สุด
• รายชื่อสินค้าควบคุมของ สมอ. จัด มอก. 61730 เล่ม 2-2567 ไว้ในกลุ่ม “คาดว่าจะมีผลใช้บังคับภายใน ก.ย. 2569” รวม 6 มาตรฐาน คู่กับตัวผกผัน เครื่องตัดวงจร สายไฟฟ้า แบตเตอรี่ ESS และฟิวส์ — ยังไม่บังคับ ส่วนที่บังคับแล้วมี 152 มาตรฐาน และไม่มีรายการใดเกี่ยวกับแผง
• มอก. 61215 ไม่ปรากฏในรายการสินค้าควบคุมเลย ตัวที่กำลังจะบังคับคือมาตรฐานความปลอดภัย 61730 เล่ม 2 ไม่ใช่มาตรฐานรับรองแบบ 61215
• ร่างกฎกระทรวงไม่มีระยะผ่อนผัน — ข้อ 1 ระบุให้ใช้บังคับนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา เข้มกว่าร่างของอุปกรณ์อีกห้ารายการที่ใช้ “วันถัดจากวันประกาศ” ผู้มีสต๊อกจึงต้องเตรียมใบอนุญาตล่วงหน้า ไม่ใช่รอวันประกาศ
• ร่างใช้กับแผงชนิดผลึกซิลิคอน ไม่ครอบคลุมแผงที่รวมอยู่กับผลิตภัณฑ์อื่น และข้อ 3 อ้าง มอก. 61730 เล่ม 2-2567 ฉบับเดียว
• ตรวจเลขที่ใบอนุญาตกับฐานข้อมูล สมอ. ทุกครั้ง และดูว่าพิกัดกำลังไฟฟ้าของรุ่นที่จะซื้ออยู่ในใบอนุญาตนั้นหรือไม่ — แล้วเขียนลงสัญญา

เราตรวจสอบสถานะกับรายชื่อผลิตภัณฑ์ที่ต้องเป็นไปตามมาตรฐานของ สมอ. ครั้งล่าสุดเมื่อ 1 สิงหาคม 2569 และขณะนั้นแผงเซลล์แสงอาทิตย์ยังอยู่ในกลุ่ม “คาดว่าจะมีผลใช้บังคับ” ไม่ใช่กลุ่มที่บังคับแล้ว สถานะนี้เปลี่ยนได้ทุกเมื่อเมื่อกฎกระทรวงประกาศในราชกิจจานุเบกษา ผู้อ่านควรเปิดรายชื่อดังกล่าวและตรวจเลขที่ใบอนุญาตกับ สมอ. โดยตรงก่อนตัดสินใจซื้อหรือลงนามในสัญญา

อ้างอิง

• สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) — มอก. 61215 เล่ม 1(1)-2568 แผงเซลล์แสงอาทิตย์ภาคพื้นดิน – คุณสมบัติการออกแบบและรับรองแบบ เล่ม 1(1) ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศและงานทั่วไป เล่ม 143 ตอนพิเศษ 5 ง วันที่ 7 มกราคม 2569. เข้าถึงเมื่อ 31 กรกฎาคม 2569
• สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) — มอก. 61730 เล่ม 2-2567 คุณสมบัติด้านความปลอดภัยของแผงเซลล์แสงอาทิตย์ เล่ม 2 ข้อกำหนดสำหรับการทดสอบ ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศและงานทั่วไป เล่ม 142 ตอนพิเศษ 66 ง วันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2568. เข้าถึงเมื่อ 31 กรกฎาคม 2569
• สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม — ฐานข้อมูลมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (ระเบียน มอก. 61730 เล่ม 1-2567 และ เล่ม 2-2567). a.tisi.go.th — เข้าถึงเมื่อ 1 สิงหาคม 2569
• สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม — ฐานข้อมูลใบอนุญาตมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม. a.tisi.go.th/l — เข้าถึงเมื่อ 1 สิงหาคม 2569
• สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม — ผลิตภัณฑ์ที่กฎหมายกำหนดให้ต้องเป็นไปตามมาตรฐาน (มาตรฐานบังคับ) ระบุมาตรฐานที่มีผลบังคับใช้แล้ว 152 มาตรฐาน และมาตรฐานที่คาดว่าจะมีผลใช้บังคับภายในกันยายน 2569 อีก 6 มาตรฐาน. tisi.go.th — เข้าถึงเมื่อ 1 สิงหาคม 2569
• สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม — มาตรฐานทั่วไป. tisi.go.th — เข้าถึงเมื่อ 1 สิงหาคม 2569
• สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม — ร่างกฎกระทรวง กำหนดให้ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมแผงเซลล์แสงอาทิตย์ต้องเป็นไปตามมาตรฐาน พ.ศ. …. เอกสารประกอบการรับฟังความคิดเห็น (รับฟัง 20 พ.ค. – 18 มิ.ย. 2569, เผยแพร่ 21 พ.ค. 2569). tisi.go.th/products-regulation/1833 — เข้าถึงเมื่อ 1 สิงหาคม 2569. เอกสารยังมีสถานะเป็นร่าง
• International Electrotechnical Commission — IEC 61215-1-1:2021, Terrestrial photovoltaic (PV) modules – Design qualification and type approval – Part 1-1, Edition 2.0. webstore.iec.ch — เข้าถึงเมื่อ 31 กรกฎาคม 2569
• International Electrotechnical Commission — IEC 61730-2:2023, Photovoltaic (PV) module safety qualification – Part 2: Requirements for testing, Edition 3.0. webstore.iec.ch — เข้าถึงเมื่อ 31 กรกฎาคม 2569
• พระราชบัญญัติมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม พ.ศ. 2511 มาตรา 15 และมาตรา 17 (แก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 7 พ.ศ. 2558 และฉบับที่ 8 พ.ศ. 2562)
• สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (กองตรวจการมาตรฐาน 2) — เอกสารประกอบการสัมมนา การตรวจติดตามภายหลังได้รับใบอนุญาตมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (มอก.) มาตรฐานเลขที่ มอก. 61730 เล่ม 2-2567, 16 กรกฎาคม 2569. เข้าถึงเมื่อ 31 กรกฎาคม 2569
• THE STANDARD — รัฐจ่อออกมาตรฐานบังคับแผงโซลาร์เซลล์ ก.ย. 69 (2 มิถุนายน 2569). thestandard.co — เข้าถึงเมื่อ 31 กรกฎาคม 2569