Off-Grid Inverter กับ Grid-Forming Inverter ต่างกันอย่างไร — ทุกตัวสร้างกริดได้ แต่ไม่ใช่ทุกตัวที่ช่วยกริด

Off-Grid Inverter บอกว่าอินเวอร์เตอร์ตัวนั้นถูกใช้ที่ไหน ส่วน Grid-Forming Inverter บอกว่ามันควบคุมอย่างไร สองคำนี้จึงไม่ใช่ชื่อของของชิ้นเดียวกัน อินเวอร์เตอร์ออฟกริดทุกตัวต้องสร้างแรงดันและความถี่ของระบบเอง เพราะไม่มีกริดให้ตาม แต่นิยามทดสอบที่ NERC แนะนำขอมากกว่านั้น คือโดยทั่วไปต้องคงเสถียรภาพได้ขณะทำงานร่วมกับแหล่งอื่น และตอนที่แหล่งเหล่านั้นต่อเข้าหรือหลุดออก ในคู่มือ 5 รุ่นจาก 5 ผู้ผลิตที่เราเปิดอ่าน (Victron, Studer, Growatt, Voltronic, SMA) เมื่อไฟ AC จากภายนอกกลับมา อินเวอร์เตอร์ส่งไฟนั้นผ่านรีเลย์หรือเส้นทางบายพาสไปยังโหลด และ SMA เขียนไว้ตรง ๆ ว่าแหล่งภายนอกเป็นผู้กำหนดแรงดันและความถี่แทน อินเวอร์เตอร์ไม่ได้คุมแรงดันร่วมกับกริด ก่อนจ่ายเงินให้คำว่า “forming” จึงต้องถามให้ชัดว่าคุณได้แบบไหน

ข้อมูล ณ เดือนตุลาคม 2569 — สเปกขึ้นกับรุ่นและเฟิร์มแวร์ ตรวจสอบกับผู้จำหน่ายก่อนสั่งซื้อ เราทำงานติดตั้งโซลาร์เป็นอาชีพ จึงมีส่วนได้เสียกับการขายอุปกรณ์ บทความนี้อ่านจากเอกสารของผู้ผลิตและไม่จัดอันดับยี่ห้อ

Off-Grid Inverter บอกที่ใช้ Grid-Forming บอกวิธีควบคุม

ในบทความนี้เราแยกอินเวอร์เตอร์เป็นสามชั้นตามคำถามที่ต่างกัน Grid-Following ทำตัวเป็นแหล่งจ่ายกระแส ตามแรงดันและความถี่ที่กริดมีอยู่ Off-Grid Inverter ทำตัวเป็นแหล่งจ่ายแรงดันที่สร้างกริดของตัวเอง และถูกออกแบบให้ใช้ในระบบที่ไม่ต่อขนานกับการไฟฟ้า ส่วน Grid-Forming ตามนิยามของโครงข่าย คือแหล่งจ่ายแรงดันที่โดยทั่วไปยังรักษาแรงดันและเฟสให้ซิงโครไนซ์ได้ แม้มีเครื่องกำเนิดหรืออินเวอร์เตอร์อื่นต่อเข้ามาและหลุดออกไป ไฮบริดอินเวอร์เตอร์ที่รองรับไฟสำรองเป็นแหล่งจ่ายแรงดันแน่นอน “ในโหมดแยกตัว” หลังรีเลย์ตัดมันออกจากการไฟฟ้า ส่วนขณะต่อกริดมันควบคุมแบบใด ต้องดูจากเอกสารของรุ่นนั้น ชื่อ “ไฮบริด” ไม่ได้บอก กลไกการควบคุม (PLL, dq, Droop, VSM) อยู่ใน Grid-Following เทียบกับ Grid-Forming Inverter เราไม่อธิบายซ้ำที่นี่

ถ้าคุณแค่ต้องเลือกตามงาน ข้ามไปหัวข้อ “เลือกตามงาน” ก่อนสรุปได้เลย ที่เหลือคือหลักฐานว่าทำไมคำตอบจึงเป็นแบบนั้น

อินเวอร์เตอร์ออฟกริดสร้างกริดเอง ต้องรับโหลดสตาร์ตเอง

อินเวอร์เตอร์ออฟกริดทำงานเป็นแหล่งจ่ายแรงดันที่สร้างระบบ AC ของตัวเอง Growatt SPF 5000 ES ระบุ “AC voltage regulation (Battery mode): 230VAC ± 5% @ 50/60Hz” และคู่มือวางระบบของ SMA บอกว่า “In a single system, one Sunny Island forms a single-phase stand-alone grid” (SMA Planning Guidelines §2.3.1) เมื่อไม่มีกริด อินเวอร์เตอร์ (หรือกลุ่มอินเวอร์เตอร์ที่ขนานกัน) คือผู้ตั้งจังหวะของระบบทั้งหมด

ไม่มีกริดคอยช่วยจ่ายกระแสตอนมอเตอร์หรือปั๊มสตาร์ต อินเวอร์เตอร์ต้องรับเอง ดาต้าชีตของรุ่นที่เราเปิดอ่านจึงมีตัวเลข surge ที่อยู่ในช่วง 2–3 เท่าของพิกัด นาน 3–5 วินาที เฉพาะรุ่นที่ระบุระยะเวลา ส่วนบางรุ่นระบุแต่ตัวคูณโดยไม่ระบุเวลา:

รุ่น	ตัวเลข surge ที่ระบุ	ระยะเวลา
Growatt SPF 5000 ES	“Surge power” 10,000 VA เทียบพิกัด 5,000 VA = 2.0 เท่า	ดาต้าชีตไม่ระบุ
Voltronic Axpert MKS IV 5.6 kW	“Surge Capacity: 2* rated power for 5 seconds” และ Overload Protection 5 s ที่โหลด ≥150% / 10 s ที่โหลด 110–150%	5 s
Victron MultiPlus-II 230 V	Peak power 5,500 W (รุ่น 3k) ถึง 27,000 W (รุ่น 15k) เทียบกำลังต่อเนื่องที่ 25 °C 2,400–12,000 W ตกราว 2.25–2.34 เท่า (เราคำนวณจากตัวเลขในดาต้าชีต)	ดาต้าชีตไม่ระบุ
Studer Xtender	คู่มือ §7.1: โหลดได้ถึง “three times greater than the Xtender’s rated output” ช่วยสตาร์ตมอเตอร์ และหน้าผลิตภัณฑ์ XTH ระบุ peak power (5 s, 25 °C) 7.5 / 12 / 15 / 21 kVA	3 s (คู่มือ) และ 5 s (หน้าผลิตภัณฑ์)
SMA Sunny Island 6.0H / 8.0H	“supply a current of 120 A for 60 ms” และ “overcurrent at a magnitude of 2.5 for up to 3 s” ข้อความไม่ชัดว่า 2.5 เทียบกับค่าใด เราอ้างตามต้นฉบับโดยไม่คำนวณ	สูงสุด 3 s

ตารางสรุป: ตัวคูณและเวลา surge ต่างกันตามรุ่น และข้อมูลทั้งหมดมาจากเอกสารผู้ผลิต ไม่ใช่การวัดของเรา

ถ้าโหลดของคุณคือปั๊มน้ำ อย่าเอาตัวคูณ “2 เท่า” ไปคูณกำลังปั๊มแล้วจบ กระแสสตาร์ตของมอเตอร์ปั๊มรุ่นนั้นอยู่ในดาต้าชีตของมอเตอร์และปั๊ม เรายังไม่มีแหล่งปฐมภูมิที่ให้ตัวคูณกลางได้ ให้เทียบทั้งขนาดและระยะเวลาของ surge อินเวอร์เตอร์กับกระแสสตาร์ตของมอเตอร์ตัวนั้นโดยตรง และถ้ารุ่นที่คุณสนใจไม่ระบุระยะเวลา (Growatt, Victron) ให้ถามผู้ผลิตเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนซื้อ

คู่มือออฟกริด 5 รุ่นสลับรีเลย์เมื่อไฟภายนอกกลับมา

ในคู่มือทั้ง 5 รุ่นที่เราเปิดอ่าน เมื่อมีไฟ AC จากการไฟฟ้าหรือเครื่องปั่นไฟต่อเข้ามา อินเวอร์เตอร์ปิดรีเลย์หรือเปิดเส้นทางบายพาส (Victron “Transfer switch”, Studer “transfer relay”, Growatt “Bypass”, Voltronic “Line Mode”) แล้วส่งไฟภายนอกไปยังโหลด ข้อความที่บอกตรง ๆ ว่าใครตั้งแรงดันและความถี่มาจาก SMA Planning Guidelines §6.2.1.2: “When the stand-alone grid is synchronized with the external energy source, the Sunny Island closes its internal transfer relay. When the internal transfer relay is closed, the external energy source determines the voltage and frequency in the stand-alone grid.” §6.5.7 ของคู่มือเดียวกันย้ำว่า “After successful synchronization, the external source determines the voltage and frequency of the entire system.” นี่คือการสลับ ไม่ใช่การขนานที่อินเวอร์เตอร์ยังคุมแรงดันร่วมกับแหล่งอื่น อีก 4 รุ่นไม่ได้เขียนประโยคนี้ แต่โหมดส่งไฟผ่านแบบเดียวกันก็ให้ผลเดียวกัน สำหรับ Victron หมายถึงการตั้งค่าแบบ Multi ปกติ ไม่ใช่โหมด ESS ในหัวข้อถัดไป และเรากำลังพูดถึง 5 รุ่นที่เปิดอ่านเท่านั้น ไม่ใช่การสำรวจตลาด

รุ่น	สิ่งที่เกิดเมื่อมีไฟ AC จากภายนอก	เวลาสลับที่ระบุ
Victron MultiPlus-II 230 V	ดาต้าชีตมีแถว “Transfer switch” ขนาด 32 / 50 / 100 A	“less than 20 milliseconds”
Studer Xtender XTH	มี “transfer relay” ภายใน คู่มือ §7.2.1 ให้เลือกความไวในการตรวจจับไฟ AC หาย	หน้าผลิตภัณฑ์ “< 15 ms” คู่มือ: โหมด fast 0 ถึงสูงสุด 15 ms, tolerant สูงสุด 20 ms, slow สูงสุด 40 ms
Growatt SPF 5000 ES	Line mode รับไฟ “utility or generator” ผ่านออกไปที่โหลด คู่มือเยอรมันแสดงโหลดใน “Bypass”	“10ms typical, 20ms Max” และ <30 ms เมื่อต่อขนานหลายเครื่อง (คู่มือเยอรมัน ตาราง 1)
Voltronic Axpert MKS IV 3.6 / 5.6 kW	“Line Mode”: จ่ายไฟออกจากไฟหลัก และชาร์จแบตเตอรี่ไปพร้อมกัน	“10ms typical (UPS); 20ms typical (Appliances)”
SMA Sunny Island 4.4M / 6.0H / 8.0H	รีเลย์ภายในปิดหลังซิงโครไนซ์ และไม่มีสวิตช์สลับเครื่องปั่นไฟกับกริดในตัว ระบบที่มีทั้งสองแหล่งต้องมี automatic transfer switch ภายนอก (§6.2.1.1)	ไม่ระบุตัวเลขในข้อความที่เราเปิดอ่าน

ตารางสรุป: ตัวเลขทั้งหมดเป็นค่า typical หรือ maximum ในเอกสาร มีเพียง Studer โหมด fast ที่ระบุช่วง “zero or a maximum of 15ms” ไม่มีรุ่นไหนรับประกัน 0 ms เป็นค่าเดียว เวลาสลับของไฮบริดสำรองไฟ (Growatt SPH, Huawei SmartGuard) อยู่ในตารางของ บทความ Grid-Following เทียบกับ Grid-Forming และโหมดจ่ายไฟของไฮบริดอยู่ใน Hybrid Inverter ชาร์จแบตเตอรี่อย่างไร

การสลับมีผลตามมาที่ต้องรู้ถ้าคุณมีโซลาร์แบบ AC-coupled อยู่ในระบบออฟกริด ตอนที่ Sunny Island เป็นผู้ตั้งความถี่ มันสั่งลดกำลังอินเวอร์เตอร์ PV โดยขยับความถี่ขึ้น เมื่อความถี่เกินค่า f Start Delta อินเวอร์เตอร์ PV จะจำกัดกำลัง (ตัวอย่างในรูปที่ 16 ของคู่มือ: f Start Delta 1 Hz, f Limit Delta 2 Hz, §6.2.3) แต่เมื่อ Sunny Island ต่อระบบเข้ากับเครื่องปั่นไฟ §6.2.1.3 เขียนว่ามัน “can no longer use the frequency of the stand-alone grid to regulate the AC sources” นั่นคือตามที่คู่มือเขียน สัญญาณลดกำลังผ่านความถี่ใช้ไม่ได้เมื่อแหล่งภายนอกเป็นผู้ตั้ง V/f สิ่งที่ควรถามผู้ออกแบบคือระบบ AC-coupled มีทางลดกำลัง PV ทางอื่นหรือไม่เมื่อเครื่องปั่นไฟเดิน (ดู DC Coupling เทียบกับ AC Coupling)

คู่มือที่เปิดอ่านต่อหลายเครื่องผ่านสายสื่อสาร ไม่ใช่ Droop

ในผลิตภัณฑ์ที่เราเปิดอ่าน การเพิ่มเครื่องในระบบออฟกริดทำผ่านสายสื่อสารหรือบัสเฉพาะทั้งหมด และ 4 ใน 5 รุ่นระบุบทบาท Master ไว้ชัด ไม่มีรุ่นไหนในคู่มือบรรยาย droop แบบไม่ใช้สายสื่อสารเป็นวิธีขยายระบบ:

• Victron MultiPlus-II: “Up to 6 Multis can operate in parallel” ผ่านพอร์ต VE.Bus และรุ่น 8k / 10k / 15k “can only be connected in parallel if an external AC transfer switch is used”
• Studer Xtender: สูงสุด 9 เครื่องบน communication bus เดียว (XTH 8000-48 รวม 72 kVA) คู่มือ §8 ระบุว่าต้องต่อผ่าน communication bus เครื่อง Master ตัดสินการทำงานของเครื่องที่ขนาน และต้องเป็นรุ่น กำลัง และแรงดันเดียวกัน
• Growatt SPF ES: “6 units maximum” ชุดขนานประกอบด้วยบอร์ดขนาน สายสื่อสาร และสาย current-sharing ตามคู่มือ และสาย BMS ต่อเข้าเครื่อง Master
• Voltronic Axpert MKS IV: ขนานได้ถึง 9 เครื่อง ใช้ parallel communication cable และ current sharing cable คู่มือเขียนว่า “Master and slave units are randomly defined”
• SMA Sunny Island: ระบบ single-cluster ในคู่มือวาดเป็น Master / Slave 1 / Slave 2

หลักการ droop (ลดความถี่ตามกำลังที่จ่าย เพื่อแบ่งโหลดโดยไม่ต้องมีสาย) เป็นทฤษฎีควบคุมที่ถูกต้อง และอธิบายไว้ใน บทความ Grid-Following เทียบกับ Grid-Forming แต่ถ้าคุณคิดจะซื้อเครื่องที่สองมาเสริม ให้ถือคำถามเรื่องสายสื่อสาร จำนวนเครื่องสูงสุด และกฎเรื่องรุ่นเดียวกันเป็นเงื่อนไขซื้อ ไม่ใช่ดูว่าเครื่องรองรับ “droop” หรือไม่

Grid-Forming ตาม NERC ต้องเสถียรขณะขนานกับแหล่งอื่น

NERC แยก “ทำเกาะได้” ออกจาก “เป็น Grid-Forming” ไว้ชัด White Paper: Grid Forming Specifications (ก.ย. 2566) ให้นิยามทดสอบทั่วไปว่า “a GFM device, like a synchronous generator, is able to operate and serve load with no other synchronous machines in service. It is generally able to operate in synchronism with other synchronous machines, continue stable operation when those machines are disconnected, and continue stable operation when those machines are re-connected. GFL IBRs are generally not able to do all these things.” การทำงานโดยไม่มีเครื่องอื่นเป็นแค่ข้อแรก ข้อที่เหลือคือการอยู่ได้ขณะต่อเข้า-หลุดออก ซึ่งอินเวอร์เตอร์ออฟกริดที่ส่งต่อให้การไฟฟ้าผ่านรีเลย์ไม่ได้แสดงให้เห็น

ในภาคผนวกของเอกสารเดียวกัน NERC สรุปคุณสมบัติ 7 ข้อของ GFM จาก ENTSO-E ไว้ (เราไม่ได้เปิดเอกสาร ENTSO-E เอง จึงอ้าง “ตามที่ NERC สรุปไว้”) ได้แก่ สร้างแรงดันของระบบ, ช่วยกระแสลัดวงจรภายในไซเคิลแรก, ช่วยความเฉื่อยรวมของระบบ (จำกัดด้วยความจุกักเก็บพลังงาน), ช่วยให้ระบบรอดจากเหตุ (ตัดโหลดความถี่ต่ำ), หลีกเลี่ยงปฏิสัมพันธ์ของระบบควบคุมที่เป็นผลเสีย, ดูดซับฮาร์มอนิก และดูดซับความไม่สมดุล รายการเหล่านี้เป็นงานระดับระบบ เราไม่พบแหล่งที่ระบุว่าอินเวอร์เตอร์บ้านหรืออินเวอร์เตอร์ออฟกริดรุ่นใดให้กระแสลัดวงจรหรือความเฉื่อยของระบบ

อย่างน้อยในเอกสารของ SMA ความสามารถนี้เป็นรายการเลือกเพิ่ม ไม่ใช่ของแถม ดาต้าชีต SMA Sunny Central Storage UP-S (SCS 2930 ถึง 4600 UP-S) แสดงแถว “Grid forming / black start ready” เป็น ○ ทั้งสองช่อง โดย ○ แปลว่า “Optional” และแยกเป็นสองฟีเจอร์ หน้าผลิตภัณฑ์ ใช้หัวข้อ “Grid-Forming Technology” แยกจาก “Black Start Capability” ส่วน ข่าวประกาศ Sungrow PowerTitan 3.0 (28 ม.ค. 2569) ระบุ “grid-forming operation” และ “GW-scale black-start capability” ขณะที่ดาต้าชีตฉบับ Preliminary ระบุ “Flexible inertia support” และ “Incremental dynamic virtual impedance” โดยไม่มีคำว่า black start ดังนั้น black start จึง “สั่งรุ่นให้มีได้” ไม่ใช่สิ่งที่ Grid-Forming ทุกตัวมี และมันคนละเรื่องกับการที่อินเวอร์เตอร์ออฟกริดสตาร์ตจากแบตเตอรี่ของตัวเอง ซึ่งไม่ใช่การฟื้นฟูโครงข่ายระดับยูทิลิตี้

หัวข้อ	Grid-Following	Off-Grid Inverter	Grid-Forming (นิยามโครงข่าย)
ลักษณะการควบคุม	แหล่งจ่ายกระแส ตามแรงดันและความถี่ที่มีอยู่ (ดูบทความกลไก)	แหล่งจ่ายแรงดัน เช่น 230 VAC ±5% ในโหมดแบตเตอรี่ (Growatt SPF 5000 ES)	รักษา internal voltage phasor ให้คงที่หรือเกือบคงที่ในช่วง sub-transient ถึง transient (นิยามของ NERC)
ใครตั้งแรงดันและความถี่	แหล่งอื่นในโครงข่าย	ตัวมันเอง จนกว่าไฟภายนอกต่อเข้า จากนั้นแหล่งภายนอก (SMA §6.2.1.2)	ตัวมันเอง และต้องซิงโครไนซ์กับอุปกรณ์อื่นในโครงข่าย (NERC)
ทำงานโดยไม่มีแหล่งซิงโครนัสอื่น	โดยทั่วไปทำครบทุกข้อของนิยามไม่ได้ (NERC)	ทำได้ เป็นหน้าที่หลัก	ทำได้ (NERC)
เมื่อแหล่งอื่นต่อเข้าหรือหลุดออก	ตามแหล่งนั้น (ดูบทความกลไก)	รีเลย์สลับตามคู่มือ 5 รุ่นที่เปิดอ่าน	โดยทั่วไปคงเสถียรภาพได้ทั้งตอนต่อเข้าและหลุดออก (NERC)
กระแสลัดวงจรและความเฉื่อย	ไม่พบแหล่งระบุ	ไม่พบแหล่งระบุ	เป็นคุณสมบัติในรายการ ENTSO-E ตามที่ NERC สรุป และ SMA UP-S ระบุ “Higher short circuit contribution”
ตัวอย่างที่เปิดอ่าน	อินเวอร์เตอร์กริดไทด์ทั่วไป (ดูบทความกลไก)	Victron, Studer, Growatt, Voltronic, SMA Sunny Island	SMA SCS UP-S (grid forming และ black start ready เป็น Optional) และ Sungrow PowerTitan 3.0 ทั้งคู่ระดับยูทิลิตี้

ตารางสรุป: คอลัมน์ Off-Grid คือสิ่งที่เอกสารผู้ผลิตระบุ ส่วนคอลัมน์ Grid-Forming คือนิยามของ NERC และตัวอย่างระดับยูทิลิตี้ ไม่ใช่ข้อมูลของอินเวอร์เตอร์บ้านรุ่นใด

Victron ใช้ฮาร์ดแวร์เดียว ตั้งเป็น off-grid หรือขนานกริด

Victron คือตัวอย่างที่เอกสารผู้ผลิตเองยืนยันว่า “off-grid” กับ “ขนานกริด” เป็นการตั้งค่าใช้งาน ไม่ใช่ชนิดของฮาร์ดแวร์ ดาต้าชีต MultiPlus-II มีทั้งแถว “Transfer switch” (32 / 50 / 100 A) และแผนภาพ “Grid parallel topology” พร้อมแถว “Max apparent feed-in power” และ “built-in anti-islanding functionality” ตามการอนุมัติของแต่ละประเทศ “for ESS application” ส่วนคู่มือ ESS (Rev 11, ต.ค. 2567) เขียนว่า ESS “always requires anti-islanding” และมีหัวข้อ “When not to use ESS: In off-grid systems, with or without a generator” รวมถึงระบบ “Inverter priority, also known as ‘Intentional islanding’ or ‘Ignore AC’ input systems”

เราบันทึกเท่าที่ Victron เขียน คือ “grid parallel” และ “anti-islanding” เรายังไม่พบข้อความของ Victron ที่จัด ESS เป็น Grid-Following หรือ Grid-Forming จึงไม่ติดป้ายนั้นให้ บทเรียนสำหรับผู้ซื้อคือ ฮาร์ดแวร์เดียวกันขายได้ทั้งแบบสลับสำรองและแบบขนานกริด ใบเสนอราคาต้องระบุโหมดที่ตั้ง ไม่ใช่แค่รุ่น กลไก anti-islanding อยู่ใน Anti-Islanding: ทำไมอินเวอร์เตอร์ต้องตัดไฟเมื่อกริดดับ

คำว่า forming บนดาต้าชีตอาจหมายถึงแค่ทำเกาะได้

ตัวอย่างที่เราพิสูจน์ได้คือ Enphase: ดาต้าชีต IQ8M/IQ8A เรียก IQ8 ว่า “the industry’s first microgrid-forming, software defined microinverters” ซึ่ง “operate in grid-tied or off-grid modes” และหัวข้อย่อย “Microgrid-forming” ตามด้วยรายการข้อกำหนด grid code (CA Rule 21 / UL 1741-SA, IEEE 1547:2018 / UL 1741-SB) ไม่ใช่ความเฉื่อยหรือกระแสลัดวงจร ส่วนข้อ “Produce power even when the grid is down*” มีเชิงอรรถว่า “*Only when installed with IQ System Controller 2, meets UL 1741.” ข้อความนี้มาจากเอกสารฉบับสหรัฐฯ (EN-US, UL 1741) สเปกและเงื่อนไขของรุ่นในไทยให้ตรวจกับผู้จำหน่าย เราใช้มันเป็นบทเรียนเรื่องถ้อยคำ คือ “forming” ในที่นี้ผูกกับ “ทำเกาะได้เมื่อมีอุปกรณ์เสริม” ส่วนประเด็นว่า grid-forming ไม่เท่ากับไฟสำรองอัตโนมัติ อ่านรายละเอียดใน บทความกลไก เราไม่ได้บอกว่ายี่ห้อที่ขายในไทยใช้คำนี้ผิด เพียงว่าคำนี้ยังไม่ตอบคำถามที่คุณต้องถามผู้ขาย:

1. ขณะกริดปกติ เครื่องนี้ขนานกับการไฟฟ้า หรือสลับผ่านรีเลย์เมื่อกริดหลุด
2. เวลาสลับในดาต้าชีตของรุ่นนี้เป็นค่า typical หรือ maximum และระบุไว้ที่ข้อใด
3. “forming” ในเอกสารหมายถึงทำเกาะได้ หรือคงเสถียรขณะขนานกับแหล่งอื่น และต้องซื้ออุปกรณ์เสริมอะไรเพิ่มจึงจะจ่ายไฟตอนกริดดับ
4. ต่อเครื่องที่สองได้หรือไม่ ต้องใช้สายสื่อสารอะไร จำกัดกี่เครื่อง และต้องเป็นรุ่นเดียวกันหรือไม่
5. ถ้ามีความสามารถ grid forming หรือ black start อยู่ในใบเสนอราคา มันเป็นรายการแยกที่คิดราคาแยกหรือไม่

เลือกตามงาน: ปั๊มห่างไกลใช้ออฟกริด บ้านสำรองใช้ไฮบริด

คำตอบสั้นคือ ให้เลือกตามว่าไฟการไฟฟ้ามีหรือไม่ และคุณต้องการอะไรจากแหล่งอื่นที่ต่อเข้ามา:

• ฟาร์มหรือปั๊มห่างไกลที่ไม่มีไฟการไฟฟ้า: ใช้ Off-Grid Inverter และเทียบ surge กับกระแสสตาร์ตของมอเตอร์ตามหัวข้อ surge ข้างบน
• บ้านที่ต่อการไฟฟ้าอยู่และอยากมีไฟสำรอง: ใช้ไฮบริดอินเวอร์เตอร์ ซึ่งเป็นผู้ตามเมื่อต่อกริดและเป็นแหล่งแรงดันเมื่อแยกตัว ดู Hybrid Inverter ชาร์จแบตเตอรี่อย่างไร
• ไมโครกริดเกาะที่มีเครื่องปั่นไฟ: คำถามหลักคือใครตั้ง V/f ตอนเครื่องปั่นไฟเดิน คู่มือออฟกริด 5 รุ่นตอบว่าเครื่องปั่นไฟ ถ้าคุณต้องการให้แบตเตอรี่ช่วยคุมระบบขณะเครื่องปั่นไฟทำงานร่วมกัน ต้องถามผู้ผลิตว่ารุ่นนั้นทำได้จริงหรือไม่ อย่าอนุมานจากชื่อ
• หลังคาบ้านหรือโรงงานต่อกริดตามปกติ: ใช้ Grid-Following และคุณสมบัติที่ต้องตรวจคือการตัดไฟเมื่อกริดดับ ดู Anti-Islanding

ในไทยมีระบบเกาะที่บันทึกไว้ให้ดู โครงการ Koh Jik (จันทบุรี) ใช้โซลาร์ 72 kWp แบตเตอรี่ลิเทียมไอออน 266 kWh และเครื่องปั่นไฟดีเซล 60 kVA (PV Tech, 20 ต.ค. 2565) ส่วนสถานีเจ้าหน้าที่อุทยานฯ ธานบกโขรณี (กระบี่) ใช้โซลาร์ 5 kWp แบตเตอรี่ 29.3 kWh และดีเซล 13 kW ซึ่งงานวิจัยของ Kirtikara และคณะ (2565) รายงานจากข้อมูลใช้งานจริงว่า PR รายปี 78% LCOE 0.39 USD/kWh และคืนทุนราว 5 ปีเมื่อเทียบกับเครื่องปั่นไฟขนาดเล็ก ข่าว PV Tech และหน้าบทคัดย่อที่เราเปิดอ่านไม่ระบุชนิดอินเวอร์เตอร์ เราจึงไม่ได้สรุปว่าระบบทั้งสองใช้ออฟกริดหรือ Grid-Forming ตัวอย่างนี้บอกเพียงว่าระบบเกาะผสมโซลาร์ แบตเตอรี่ และดีเซลมีใช้จริงในไทย ภาพรวมการเลือกชนิดอินเวอร์เตอร์ทั้งหมดอยู่ใน String, Optimizer หรือ Micro Inverter เลือกแบบไหน และรีวิวรุ่นจริงอยู่ที่ หมวดอินเวอร์เตอร์

สรุปเชิงวิศวกรรม

• Off-Grid Inverter บอกที่ใช้งาน ส่วน Grid-Forming บอกวิธีควบคุม อินเวอร์เตอร์ออฟกริดทุกตัวเป็นแหล่งจ่ายแรงดันที่สร้างกริดของตัวเอง แต่ Grid-Forming ตามนิยามทดสอบของ NERC โดยทั่วไปต้องคงเสถียรขณะทำงานร่วมกับแหล่งอื่นและขณะแหล่งอื่นต่อเข้า-หลุดออกด้วย
• ในคู่มือ 5 รุ่นจาก 5 ผู้ผลิตที่เราเปิดอ่าน (Victron, Studer, Growatt, Voltronic, SMA) เมื่อไฟภายนอกกลับมา อินเวอร์เตอร์สลับด้วยรีเลย์หรือบายพาส และแหล่งภายนอกตั้ง V/f เวลาสลับที่ระบุส่วนใหญ่อยู่ที่ 10–20 ms (Studer โหมด fast 0–15 ms, โหมด slow สูงสุด 40 ms และ Growatt <30 ms เมื่อขนาน)
• Surge ของรุ่นที่เปิดอ่านอยู่ที่ 2–3 เท่าของพิกัด นาน 3–5 วินาทีเฉพาะรุ่นที่ระบุเวลา ปั๊มต้องเทียบกับกระแสสตาร์ตในดาต้าชีตมอเตอร์ ไม่มีตัวคูณกลาง
• การขยายระบบออฟกริดในคู่มือที่เปิดอ่านใช้สายสื่อสารหรือบัสเฉพาะ ส่วนใหญ่มีบทบาท Master/Slave (Victron 6 เครื่อง, Studer 9, Growatt 6, Voltronic 9) ตรวจกฎรุ่นเดียวกันก่อนซื้อ droop เป็นหลักการ ไม่ใช่วิธีที่คู่มือเหล่านี้ใช้
• Victron ขายฮาร์ดแวร์เดียวทั้งแบบสลับสำรองและแบบ ESS ขนานกริด และคู่มือ ESS ระบุว่าไม่ควรใช้ ESS กับระบบออฟกริด โหมดคือการตั้งค่า ไม่ใช่ตัวเครื่อง
• ในดาต้าชีต SMA UP-S ระดับยูทิลิตี้ grid forming และ black start เป็นรายการเลือกเพิ่มแยกกัน ส่วนการสตาร์ตจากแบตเตอรี่ของอินเวอร์เตอร์ออฟกริดไม่ใช่ black start ของโครงข่าย
• คำว่า “forming” บนดาต้าชีตต้องอ่านเงื่อนไข เช่น Enphase “microgrid-forming” ต้องมี IQ System Controller 2 จึงจ่ายไฟตอนกริดดับ ถามผู้ขาย 5 ข้อในหัวข้อก่อนหน้า

อ้างอิง

1. เอกสารประกอบตอนที่ 5 และ 8 — คลังความรู้เทคโนโลยีอินเวอร์เตอร์ Sunny Thailand (2569)
2. Victron Energy B.V., MultiPlus-II Inverter/Charger 230 V (datasheet, English; ไม่ระบุเลขรุ่นเอกสาร, ไฟล์สร้างเมื่อ มิ.ย. 2569) — victronenergy.com/upload/documents/Datasheet-MultiPlus-II-inverter-charger-EN.pdf — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
3. Victron Energy B.V., ESS design and installation manual, Rev 11 (ต.ค. 2567) — victronenergy.com/upload/documents/Energy_Storage_System/6292-ESS_design_and_installation_manual-pdf-en.pdf — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
4. Studer Innotec SA, “xth inverter-charger” (หน้าผลิตภัณฑ์ XTH) — studer-innotec.com/xth/ — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
5. Studer Innotec SA, Xtender — User manual for off-grid in Australia, V1.3.1 (ก.ค. 2568) — studer-innotec.com/wp-content/uploads/2025/09/Xtender-user-manual-V1.3.1-Off-grid-in-Australia.pdf — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
6. Shenzhen Growatt New Energy Co., Ltd., SPF 3500~5000 ES Datasheet (2509, ก.ย. 2568) — en.growatt.com/upload/file/SPF_3500-5000%20ES_Datasheet-2509.pdf — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
7. Shenzhen Growatt New Energy Co., Ltd., Off Grid Solar Inverter SPF 3500 ES / SPF 5000 ES — Benutzerhandbuch (ฉบับภาษาเยอรมัน, เวอร์ชัน 3.0, 2564–2565) — de.growatt.com/upload/file/SPF_3500-5000_ES_Benutzerhandbuch_DE_202109.pdf — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
8. Voltronic Power Technology Corp., Axpert MKS IV 3.6KW/5.6KW Solar Inverter / Charger User Manual, Version 1.0 (23 มี.ค. 2564) — voltronicpower.com/content/download/Manual/Axpert%20MKS%20IV%20manual-20210323.pdf — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
9. SMA Solar Technology AG, Planning Guidelines — Design of Off-Grid Systems with Sunny Island 3.0M / 4.4M / 6.0H / 8.0H Devices (OffGrid-System-PL-en-27, ก.ย. 2565) — files.sma.de/downloads/OffGrid-System-PL-en-27.pdf — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
10. North American Electric Reliability Corporation (NERC), White Paper: Grid Forming Specifications (ก.ย. 2566/2023) — nerc.com/comm/RSTC_Reliability_Guidelines/White_Paper_GFM_Functional_Specification.pdf — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569 (ENTSO-E อ้างตามที่ NERC สรุป ไม่ได้เปิดเอกสาร ENTSO-E เอง)
11. Enphase Energy, IQ8M and IQ8A Microinverters Data Sheet, doc. IQ8MA-12A-DS-0069-03-EN-US-2022-12-27 — enphase.com/download/iq8m-iq8a-microinverter-data-sheet — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
12. SMA Solar Technology AG, Sunny Central Storage UP-S — Extended grid-feed power (datasheet SCS-UP-S-DS-en-20, เม.ย. 2568) — files.sma.de/downloads/SCS-UP-S-DS-en-20.pdf — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
13. SMA Solar Technology AG, “Discover Sunny Central Storage UP-S!” (หน้าผลิตภัณฑ์) — sma.de/en/products/battery-inverters/sunny-central-storage-up-s — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
14. Sungrow, “Sungrow Launches Grid-Forming Utility ESS for Europe’s Energy Transition” (28 ม.ค. 2569) — sungrowpower.com/en/sungrow-launches-grid-forming-utility-ess-for-europe-energy-transition — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
15. Sungrow, PowerTitan 3.0 Liquid Cooled Energy Storage System (datasheet ST6900UX-4H-HT, “Preliminary”, Version 1, ก.ย. 2568) — info-support.sungrowpower.com/datasheet-materials/c97d434c-06cf-495a-8416-ea23021d9380.pdf — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569
16. Kirtikara, K. et al., Techno-economic evaluation of a stand-alone PV/Diesel hybrid power system based on actual performance in Thailand (บทความการประชุมวิชาการ, 2565), มจธ. (KMUTT KIRIM) — kirim.kmutt.ac.th/converis/portal/detail/Publication/1249712390?lang=en_GB — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569 (เปิดอ่านเฉพาะหน้าบทคัดย่อ)
17. PV Tech, “LONGi provides high efficiency modules for Koh Jik ReCharge micro-grid project in Thailand” (20 ต.ค. 2565) — pv-tech.org/industry-updates/longi-provides-high-efficiency-modules-for-koh-jik-recharge-micro-grid-project-in-thailand/ — เข้าถึงเมื่อ 19 ต.ค. 2569